محمود معتقدی شاعر کیست؟ + بیوگرافی

محمود معتقدی با بیان اینکه سروده های نظامی ، مفاهیم کلیدی از همنوایی انسان با تاریخ ، طبیعت و عشق است ، می گوید : برخی از شاعران معاصر به شدت تحت تأثیر شیوه شاعری نظامی قرار داشتند که از آن جمله می توان به ملک الشعرای بهار ، نیما و... اشاره کرد. در جایی خوانده بودم ، نیما حتی جایگاه شعری نظامی را به فردوسی ترجیح می داده است.

نیما یوشیج نظامی را به فردوسی ترجیح می داد

به گزارش نم نمک ، محمود معتقدی ، یکی از شاعرانی است که در نیم قرن گذشته ، علاوه بر فعالیت مستمر در حوزه ادبیات معاصر ، فعالیت های پژوهش مدارانه ای در زمینه ادبیات کهن نیز انجام داده و از این رهگذر ، تألیفات متعددی در هر دو حوزه به جای گذاشته است. همزمان با هفته بزرگداشت مقام حکیم نظامی توسط انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و به این مناسبت با این پژوهشگر درباره جایگاه حکیم نظامی در ادبیات  گفت وگویی انجام شده است که متن آن در پی می آید. 

به نظر شما چرا اشعار نظامی هم مانند دیگر اشعار شاعران ادبیات کلاسیک ایران ، به رغم گذشت قرن ها ، همچنان جاری و ساری است و رنگ کهنگی به خود نگرفته است؟

نظامی از گذشته تا امروز در زمره شاعران توانا و صاحب نام ادب و فرهنگ زبان فارسی قرار دارد ، هرکدام از آثارش دریای بیکرانی از معرفت و دانش هستند که طبعا نمی توان به تمام شاخصه های اشعارش در این گفت وگوی کوتاه اشاره کرد. همین قدر بگویم که او در عرصه شعر کلاسیک ، چهره ای روش مند و صاحب سبک بوه است. به طوری که تأثیر شیوه قصه پردازی و روایت گونگی او را می توان بر شاعران پس از خود نیز مشاهده کرد. از دید من ، تعلق خاطر نظامی به تصوف و انتخاب سیر و سلوک زاهدانه ، پررنگ ترین ویژگی زندگی او بوده است. او همه عمر ، در عزلت نشینی و به دور از هیاهو و شهرت طلبی به خلق آثارش پرداخت و طی 30 سال تلاش مستمر ، منظومه هایی چون «خسرو و شیرین» ، «لیلی و مجنون» ، «اسکندرنامه» ، «مخزن الاسرار» و... را پدید آورد.

برخی از پژوهشگران ادبی بر این باورند که «مخزن الاسرار» در قیاس با دیگر منظومه های حکیم نظامی کمتر مورد معرفی قرار گرفته است ، نظر شما در این باره چیست؟

نباید فراموش کرد که به هرحال در این سال ها ، تمام آثار نظامی در حد توان و امکان ، منبع الهام محققان داخلی و خارجی قرار گرفته است. اما من هم با شما هم عقیده ام که شاید هنوز زوایای گسترده این آثار ، چندان که باید مورد واکاوی قرار نگرفته است. «مخزن الاسرار» که در سوال به آن اشاره کردید ، در واقع نمونه بارزی از ادبیات تعلیمی در عرصه شعر فارسی است و مفاهیمی داستان گونه در زمینه های اخلاق ، مواعظ و حکمت را دربر می گیرد. یا منظومه های دیگری چون «خسرو و شیرین» و «لیلی و مجنون» که صرف نظر از داشتن استعاره های ادبی پیچیده ، همین امروز تاحدودی نزد عامه مردم کوچه و بازار شناخته شده است. باوجود آن که شاعرانی پیش از نظامی هم ، حکایت عشق «لیلی و مجنون» را دستمایه شعرهای خود قرار داده بودند اما نظامی برای نخستین بار در 4700 بیت و در مدت زمان چهار ماه ، چنین مجموعه ای را به شکل ماهرانه ای به نظم کشید و از این منظر ، از دیگر شاعران هم دوره خود متمایز شد.

به باور شما مشخصه اصلی اشعار نظامی چیست؟

در یک جمله می توانم بگویم ، او مبدع داستان های عاشقانه ای بوده که هرکدام از این داستان ها در بستر وقایع تاریخی شکل گرفتند و همین مسئله موجب شده تا مخاطبان امروز هم به خوانش این اشعار گرایش داشته باشند. اگرچه برخی از شاعران پس از او ، کوشیدند تا به تقلید از نظامی اشعاری به این شیوه بگویند اما هیچ کدام نتوانستند مانند او به چهره ای منحصر به فرد و ماندگار در ادبیات ایران تبدیل شوند و کارهایشان در این زمینه تنها به نظیره گویی محدود ماند.

ممکن است یک دلیل ماندگاری اشعار نظامی در ادب پارسی درونمایه این اشعار بوده باشد که با هوشمندی و باریک بینی از سوی او انتخاب شده اند؟

آنچه از محتوای ابیات او برمی آید ، نوعی گفتمان مشترک در عاشقانه گویی ، حماسه سرایی توام با رازآلود بودن است که نظامی در هرکدام از این آثار تلاش کرده با نگرشی کلیدی ، به مخاطبان خود پندواندرز هم بدهد و این اشعار صرفاً برای سرگرمی خواننده سروده نشده اند. به همین خاطر است که تمام اشعار او بوی زندگی و زیستن را به آدمی یادآور می شود. به اضافه این که زبان و محتوای این اشعار در نهایت سادگی ، روانی و پایبندی به شیوه غنایی و روایی صورت گرفته است. سروده های نظامی ، در حقیقت مفاهیم کلیدی از همنوایی انسان با تاریخ ، طبیعت و عشق است. نکته جالب این که برخی از شاعران معاصر به شدت تحت تأثیر شیوه شاعری نظامی قرار داشتند که ازآن جمله می توان به ملک الشعرای بهار ، نیما و... اشاره کرد. در جایی خوانده بودم ، نیما حتی جایگاه شعری نظامی را به فردوسی ترجیح می داده است.

بیوگرافی محمود معتقدی

محمود معتقدی متولد 26 مهر 1325 در آمل نویسنده ، شاعر و منتقد ادبی ایرانی ، فارغ التحصیل مقطع کارشناسی رشته تاریخ از دانشگاه خوارزمی و رشته کتابداری از پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات است.