توهین و فحاشی زینب موسوی امپراطور کوزکو به فردوسی

زینب موسوی در ویدیویی با فحش و ادبیاتی جنسیت زده ، ابیاتی از شاهنامه فردوسی را مسخره کرد؛ اجرایی که با واکنش های زیادی رو به رو شد. طنزهای زینب موسوی پیش از این هم خبرساز شده است. او مدتی هم برای اجرای استنداپ کمدی و شوخی با مسوولان ، به زندان رفت.

شوخی جنسی با شاهنامه و فحاشی به فردوسی؛ جنجال جدید زینب موسوی

شوخی جنسی با «شاهنامه» و توهین به «فردوسی» ، جنجال تازه ای است که آخرین اجرای «زینب موسوی» برپا کرده است. او استندآپ کمدینی است که ویدیوهایش با لهجه قمی و روی گرفته و کاراکتری به اسم «امپراطور کوزکو» مشهور شد و نام اصلی اش نخستین بار با شو «خندوانه» در رسانه مطرح شد.

زینب موسوی در شهریور 1404 در ویدیویی با فحش و ادبیاتی جنسیت زده ، ابیاتی از شاهنامه فردوسی را مسخره کرد؛ اجرایی که با واکنش های زیادی رو به رو شد. طنزهای زینب موسوی پیش از این هم خبرساز شده است. او مدتی هم برای اجرای استنداپ کمدی و شوخی با مسوولان ، به زندان رفت.

آیا آنچه زینب موسوی اجرا کرده در دسته طنز ، هجو و هزل قرار می گیرد یا نه؛ و چرا بسیاری از این اجرای او خشمگین شدند؟

«واقعا حالم به هم می خوره از این دهن لقی های فردوسی. بی ناموس دلقک ، سی سال نشستی شعر گفتی نخود تو دهنت خیس نمی خوره؟ همون بیت اول اسپویل؟ اجازه بده شاید من بخوام تعلیق ایجاد کنم. طهمورث دیوبند؟ کاپ ... تقدیم به شما.»

این جمله ها ، مونولوگی است که در بخشی از اجرای زینب موسوی از شاهنامه می شنویم. ملغمه ای از فحاشی که در ادامه به شوخی های جنسی آلوده می شود. بسیاری از دوستداران ادبیات فارسی ، فعالان حوزه ادب و فرهنگ و کتاب خوانان تجربی و آکادمیک ، در همان ساعات اولیه انتشار این اجرا آن را «مبتذل و دور از استانداردهای طنز» توصیف کردند.

ظهور و سقوط امپراطور کوزکو

«بیتا ملکوتی» ، شاعر ، نویسنده و پژوهشگر ادبیات ، درباره رویکرد زینب موسوی در طنز و کمدی می گوید : «من زینب موسوی را از سال های گذشته می شناسم. کمدینی که با لهجه قمی حرف می زد و چون قم شهر پدری من است و من با آن طنز خیلی منحصر به فرد مردمان قم و آن شخصیت زنی که ساخته بود ، آشنا بودم ، برایم خیلی جذاب بود ، اما از زمانی که از کمدین تبدیل به اینفلوئنسر شد و دست گذاشت روی موضوعات سیاسی چون برایش فالور و لایک مهم شده بود ، گفتم که سقوط او آغاز شده است.»

حداقل شاهنامه را بشناسید

یک فارغ التحصیل دکتری ادبیات فارسی که نامش نزد ایران وایر محفوظ است ، در واکنش به اجرای زینب موسوی می گوید : «کاش حداقل قبل از اجرا مدتی مطالعه می کرد که بداند چیزهایی که دارد می خواند ، اصلا در شاهنامه نیست و بخشی از ملحقات است.»

«ملحقات» ، به ابیاتی گفته می شود که در طول صدها سال پس از تحریر شاهنامه توسط نسخه نویسان به آن اضافه شده و در نسخه اولیه وجود نداشته است.

به گفته این کارشناس ادبیات ، معتبرترین نسخه شاهنامه به تصحیح استاد «جلال خالقی مطلق» ، حاصل سال ها پژوهش و در چهار جلد تدوین و تصحیح شده است : «در آن نسخه تمام ابیاتی که خانم موسوی خواند ، ملحقات هستند. دکتر خالقی مطلق و زنده یاد "احسان یارشاطر" بیش از دو دهه برای این تصحیح و پژوهش زحمت کشیدند.»

بامزگی ، شوخی یا هزل؛ با چه مواجهیم؟

به گفته بیا ملکوتی ، اجرای زینب موسوی از شاهنامه مرزهای طنز و هجو را در نوردیده است : «این اجرا کاملا در دامن هجو و حتی فراتر از آن افتاده است. اینکه یک ایرانی برای دو لایک و چند فالوور اصلا نفهمد که چه می گوید و به یکی از مهم ترین آثار تاریخی متعلق به یک فرهنگ و ملت توهین کند را نمی شود طنز نام گذاری کرد. هجو اصلا از بد گفتن و فحش دادن می آید و جنبه تخریب دارد ، طنز اما جنبه سازنده دارد. هزل هم بیشتر به سمت مسائل غیراخلاقی و جنسی از نوع خیلی مبتذلش می رود؛ اما کار مثلا طنز خانم موسوی از همه این ها سطحش پایین تر است.»

دکتری ادبیاتی که با ایران وایر گفت وگو کرده است ، با اشاره به  ادبیات زینب موسوی خطاب به فردوسی می گوید : «تفاوت اینکه ما با کسی شوخی کنیم یا به او توهین کنیم کجاست؟ در شوخی هیچ نیازی به توهین و فحاشی نیست. ایشان رسما از ادبیاتی سخیف برای فردوسی استفاده می کند. شوخی با شاعران اصلا اشکالی ندارد. نمونه اش کارهایی که "ناصر فیض" با اشعار حافظ کرده مثلا گفته "دستی به جام باده و دستی به زلف یار/ پس من چگونه پیرهنم را عوض کنم؟" یا "شب تاریک و بیم موج و گردابی چنین هایل/ مگر دیوانه باشی شب بمانی در چنین جایی." هیچ کس به ناصر فیض خرده نمی گیرد که چرا با حافظ شوخی کردی ، چون او کارش را بلد است.»

صنعت «تلمیح» و گفتن هزل هم در میان شاعران همیشه مرسوم بوده است. بررسی آثار «مولوی ، سنایی ، عبید زاکانی ، ایرج میرزا ، خاقانی ، عمران صلاحی» و بسیاری دیگر از شعرا نشان می دهد که بسیار هزل گفته اند و سروده اند ، اما به باور منتقدان ، زینب موسوی هیچ خلاقیتی در اجرای شاهنامه به کار نبرده است : «دم دستی ترین شکل طنازی می شود شوخی های جلف جنسی با اثری که اگر طنازی بلد باشید ، می توانید محتوای خوبی از آن دربیاورید. این کار به اندکی هوش و خلاقیت نیاز دارد.»

طنزپرداز باید انسان معاصر زمان خود باشد

کارشناس ادبیاتی که با ایران وایر گفت وگو کرده است ، می گوید فارغ از محتوای تولید شده توسط زینب موسوی که در محتوا از طنز ، نقد ، هزل یا هر چیز سازنده دیگر فاصله دارد ، او در زمان نادرستی این اقدام را انجام داده است : «انسان طنزپرداز باید انسان معاصر زمانه خود باشد. اینکه چه زمانی ، کجا ، با چه چیزی و با چه کسی درست است که شوخی کند. طنزپرداز باید بتواند مسائل روز را پیگیری کند و مسائل اجتماعی و فرهنگی را به چالش بکشد ، اما ایشان درست در دورانی که مردم ایران در شرایط یاس و ناامیدی هستند و نوعی از ملی گرایی را همچنان به آن اعتقاد دارند ، چنین شکل نامناسبی از اجرا را انتخاب می کند.»

ابتلا به ابتذال؛ وصف حال طنز امروز

تخریب چهره های اساطیری ، تاریخی یا آیینی محبوب در میان ایرانیان به باور منتقدان زینب موسوی ، اتفاقی است که در سال های اخیر به کرات رخ داده است : «ما اتفاقا این روزها به شدت شبیه زمانه فردوسی هستیم. زبان و فرهنگ ما بیش از هر زمان دیگری تحت تاثیر انواع فرهنگ های بیگانه است و افرادی مثل زینب موسوی ، مستقیم منجیان ادبیات و فرهنگ را مسخره می کنند. پیش تر هم دیده ایم کسانی به سراغ  کوروش ، تخت جمشید ، سیاوش ، حسین بن علی ، عاشورا ، سلمان فارسی ، مولوی ، امیرکبیر ، مصدق ، جلال آل احمد ، شاملو ، شریعتی رفته اند. البته که این چهره ها اشتباه هم دارند و قصد مقدس سازی ندارم ، اما همان طور که گفتم ، شیوه و روش بیان آن قطعا از مسیر فحش و ناسزا نمی گذرد.»

بیتا ملکوتی با اشاره به اینکه پدرش بیش از بیست سال از عمر خود را صرف تحقیق و پژوهش بر شاهنامه کرد و پایان نامه خودش هم در مورد شش زن از زنان شاهنامه بود ، می گوید : «شاهنامه چکیده تمام آن چیزی است که امروز از ایران می شناسیم. شاهنامه ، همان زبانی است که امروز حرف زدن مان را مدیون آن هستیم ، آن هم در زمانی که هرآنچه کتاب و کتابخانه بود در حمله عرب ها به ایران از بین رفت. اثری که از زمان پدید آمدن جهان می گوید و بخش های افسانه ای ، حماسی و تاریخی آن ، هر سه وجوهی از حقیقت ایران باستان را بازتاب می دهند.»

این نویسنده تاکید می کند که موضوع انتقاد به محتوای تولید شده توسط زینب موسوی ، از منظر «مقدس بودن شاهنامه» نیست : «بهرام بیضایی که خود از مهم ترین شاهنامه شناسان دوران معاصر ماست ، معتقد است چون شاهنامه جنبه تقدس ندارد ، می توان به آن نقد روا داشت ، اما در طول تاریخ همیشه بوده اند کسانی که دانسته و یا نداسته سعی بر تخریب آن داشته اند ، بدون آنکه درک درستی از آن داشته باشند. آقای بیضایی باور دارد که شاهنامه به نوعی شکست نامه ما ایرانیان است ، آن هم در زمانی که استبداد دینی در زمان ساسانیان قوت گرفت. کاری که چپ گرایان هم در زمان "محمدرضاشاه پهلوی" کردند؛ چپ گرایان حتی به نام شاه در عنوان شاهنامه ایراد گرفتند و آن را داستان شاهان نامیدند. من معتقدم کار خانم موسوی ، کاملا فاقد ارزش است ، اما سکوت در برابر آن ، راه را برای او نادان ها باز می کند تا بیشتر برای تولید چنین محتوایی با این توجیه که "مقدس سازی نکنید" ، هموار شود.»

دیگر واکنش ها چه بود؟

«مهدی تدینی» ، نویسنده ، پژوهشگر و مترجم ، در یادداشتی نوشت اگر زینب موسوی به خود اجازه داده که شاهنامه را مسخره کند ، پس باید پرسید «آیا بقیه ارزش ها هم قابل شوخی اند؟» او این اجرای زینب موسوی را نوعی «دریوزگی برای چند لایک بیشتر» توصیف کرده است.

در مقابل ، «حسین عصاران» ، نویسنده ای که در زمینه شاهنامه نیز آثاری منتشر کرده ، در یک استوری اینستاگرامی  تأکید کرد «اساسا نباید چنین کارهایی را بیش از حد جدی گرفت.» ، چراکه «موسوی یک طنزپرداز است و البته طنزپرداز قابل ملاحظه ای هم نیست.»

او یادآور شد که پیش تر «احمد شاملو» هم نقدهایی تند به فردوسی و شاهنامه داشت ، بی آنکه چنین موجی از جنجال برپا شود.

واکنش ها اما محدود به چهره های متخصص در ادبیات نبود. بخش زیادی از کاربران ، برداشت موسوی را نوعی «توهین به زبان فارسی و یکی از منجیان آن» تلقی کردند. حتی برخی با زبان تندتر نوشتند که «هیچ کس حق ندارد با شاهنامه شوخی کند» و طنز در این حوزه ، به معنای «بی حرمتی» است.

بیوگرافی زینب موسوی

سیده زینب موسوی متولد 8 اسفند 1368 در قم که بیشتر با نام زینب موسوی شناخته می شود؛ کمدین اهل قم و خالق شخصیت «امپراتور کوزکو» می باشد.

این شخصیت ، زنی است که با چادر در خانه اش در قم در اینستاگرام و تلگرام ویدئوهای طنز به گویش قمی منتشر می کند که مخاطبش بر حسب مسائل روز متغیر است.