حسن نمکدوست تهرانی الان کجاست؟ + بیوگرافی

دکتر حسن نمکدوست تهرانی استاد ارتباطات در یک سخنرانی جامع ، ریشه های تاریخی فشار بر رسانه ها ، نقش سه گانه «تبعیض ، تهدید و تحقیر» و راهکارهای خروج از وضعیت موجود را تشریح کرد.

حسن نمکدوست : روزنامه نگاری ایران در اغماست

به گزارش نم نمک ، نمکدوست در سخنرانی خود با انتخاب عنوان «اغما» برای توصیف وضعیت کنونی روزنامه نگاری ایران ، به بررسی ریشه های تاریخی ، مکانیزم های حاکمیتی و پیامدهای آن در فضای رسانه ای و شبکه های اجتماعی پرداخت و بر لزوم بازتعریف قرارداد اجتماعی رسانه ها تأکید کرد.

این استاد ارتباطات سخنان خود را این گونه آغاز کرد : «برای اینکه پاسخ سوال روزنامه نگاری ما و رسانه های ما در چه موقعیتی هستند را در دم بدهم ، عنوان «اغما» را انتخاب کردم. مقصود من روزنامه نگاری جریان است؛ رادیو ، تلویزیون ، خبرگزاری ها ، مطبوعات و این دست رسانه ها. اتفاقی که در شبکه های اجتماعی می افتد ، مد نظر من نیست.»

وی وضعیت روزنامه نگاری جریان اصلی در ایران را نامناسب توصیف کرد ، افزود : «عبارت روزنامه نگاری ایران در اغما ، کلیدواژه ای است که می تواند میان موضوعات بحث ، انسجام ایجاد کند.»

فشار 200 ساله؛ از قاجار تا امروز

این استاد ارتباطات با اشاره به پیشینه تاریخی این مبحث ، خاطرنشان کرد : «از حدود 180 تا 185 سال پیش که رسماً صاحب رسانه شدیم ، همواره حکومت ها فشار را به رسانه ها آورده اند؛ مگر در دوره های بسیار کوتاه و گذرای تاریخ.»

وی ادامه داد : «در سال های اخیر ، رسانه های جریان اصلی تا حدود زیادی اعتبار خود را از دست داده اند. 20 سال پیش دکه ها پر از روزنامه بود و مردم درباره مطالب آنها بحث می کردند اما امروز مراجعه به دکه ها حسی در ما ایجاد نمی کند.»

به گفته نمکدوست ، این وضعیت حاصل برهم کنش دو اتفاق است : «فشار لاینقطع تاریخی حکومت ها و پاسخ ندادن رسانه ها به نیازهای جامعه که باعث شده این رسانه ها محل مراجعه نباشند.»

وی با اشاره به رتبه حال حاضر ایران در میان 180 کشور در شاخص های روزنامه نگاری ، تأکید کرد که این آمار هرچند با سوگیری همراه است اما نشان دهنده عمق بحران است.

مالکیت حکومتی؛ ژنی برای تحمیل اراده

دکتر نمکدوست با اشاره به بنیان بحران 200 ساله ، گفت : «از ابتدا ، حاکمیت مالکیت و مدیریت بخش اصلی رسانه های جریان اصلی را مستقیماً در اختیار داشته است. مدیریت مهم ترین رسانه های ما توسط دولت انجام می شده و فشار فوق العاده ای بر بخش کوچک روزنامه نگاری مستقل وارد شده است.»

این استاد ارتباطات ، الگوی حاکم بر مناسبات حکومت با رسانه ها را مبتنی بر سه مکانیزم دانست و گفت : «در سپهر ارتباطات ، مناسبات با رسانه ها مبتنی بر تبعیض ، تهدید و تحقیر بوده است.»

وی خروجی این سیستم را «تعمیق خودسانسوری و افول قطعی مرجعیت داخلی» توصیف کرد و افزود : «برهم کنش این کج رفتاری ها ، اکوسیستمی خلق کرده که خودسانسوری در آن فراتر از سانسور و توقیف عمل می کند. خودسانسوری یعنی کاهش اقبال مخاطب به رسانه ها. اکوسیستم رسانه ای امروز ایران پاسخگوی نیازهای مخاطب نیست و این قطعی است.»

حسن نمکدوست با انتقاد از تحمیل مأموریت های غیرذاتی به رسانه ها ، اظهار کرد : «در تمام این سال ها از رسانه ها سلب مأموریت شده و مأموریت دیگری به آنها تحمیل شده است. ویژگی اصلی رسانه های خبری ، جستجوگری حقیقت است ، اما رسانه ها را به بوق ، ابزار تبلیغاتی و سلاح جنگ روانی تبدیل کرده اند.»

خاموشی دیجیتال و سانسور بی حد و حصر

این استاد ارتباطات با اشاره به پدیده های جدید مانند «خاموشی دیجیتال» ، گفت : «ما الان در وضعیتی هستیم که هر لحظه ممکن است ما را در تاریکی مطلق ارتباطی قرار دهند و هیچکس نمی تواند بپرسد برای چه. سانسور بی حد و مرز به صراحت به مدیران مسئول و سردبیران ابلاغ می شود که حق ندارید بنویسید ، هرچند در دولت های اصلاح طلب این کار را شیک تر می کنند.»

وی افزود : «وقتی با این همه پرسش و دیدگاه ، فقط یک صدا مجاز باشد ، بحران مرجعیت ایجاد می شود. همین باعث شده که خیلی از روزنامه نگاران دست از کار بکشند یا کشور را ترک کنند.»

شبکه های اجتماعی؛ حباب الگوریتم ، اتاق پژواک و قطبی شدن

دکتر نمکدوست در ادامه به آسیب شناسی فضای مجازی پرداخت و گفت : «حباب الگوریتم ما را در برابر محتواهای تأییدکننده قرار می دهد. اتاق پژواک باعث می شود که فقط صدای همفکران را بشنویم و دیگران را مخالف ، متفاوت یا دشمن و خائن تلقی کنیم. حباب حاکمیتی هم با فیلترینگ و سانسور ، این فضا را تشدید می کند. نتیجه ، فروریزش حوزه عمومی و قطبی شدن شدید در پلتفرم های فارسی زبان است.»

وی «تب اسکرول» را عامل دیگری برای کاهش عمق مطالعه دانست و گفت : «اسکرول بی پایان در شبکه های اجتماعی ، شبیه دستگاه قمار ، گهگاه پاداش می دهد و مانع مطالعه عمیق می شود. در حالی که از کتابی که خوانده اید ، مطالب زیادی به یاد دارید ، یک ساعت اسکرول را به خاطر نمی آورید.»

مهندسی آشوب اطلاعاتی؛ هدف ، اعتبارزدایی از مراجع داخلی

این استاد ارتباطات با اشاره به «مهندسی آشوب اطلاعاتی» اظهار کرد : «ما تحت تأثیر جنگ روانی ارتش های سایبری آشکار و نهان هستیم. هدف اصلی ، اعتبارزدایی از هر مرجع قابل اتکای داخلی است. به محض اینکه یک فرد مستقل حرف حسابی بزند ، از همه سو به او حمله می شود.»

وی با تأکید بر «ریاکاری سیستماتیک در فضای رسانه ای» گفت : «اگر راست بگویید ، تنبیه می شوید و اگر دروغ بگویید ، تشویق می شوید. این تصور که همه مشکلات زیر سر فرد روزنامه نگار است ، اشتباه است. با رسانه ها باید به مثابه یک امر اجتماعی رفتار کرد و برای اخلاق رسانه ای به نظام حقوقی مستقل ، اقتصاد آزاد روشن ، فرهنگ ارزش گذار و سیاست پاسخگو نیاز داریم.»

راهکارها؛ مقاومت روایی و بازتعریف قرارداد اجتماعی

نمکدوست در بخش پایانی سخنان خود ، راهکارهای برون رفت از وضعیت موجود را این گونه ترسیم کرد :

«ما نباید گزارشگر منفعل پدیده ها باشیم. باید در چارچوب نزدیک شدن به واقعیت ، روزنامه نگاری کنیم و برای این کار به مقاومت روایی نیاز داریم. باید قاب بندی ها متکثر باشد و منزلت سوژه ها (مردم) را برگردانیم. مردم ، نه حکومت ، باید فوکال پوینت ما باشند.»

وی با انتقاد از رویکرد «تریبون» بودن رسانه ها ،   افزود : «باید کانون تمرکز ما ، واقعیت های جامعه بر اساس منافع مردم باشد.»

این استاد ارتباطات در پایان ، سه اقدام اساسی را پیشنهاد کرد :

1. بازتعریف قرارداد اجتماعی با رسانه ها و اصلاح قوانین و مقررات.

2. ارتقای سواد شناختی جامعه.

3. تبدیل روزنامه نگاری وحشت زده ، سانسورزده و زمین خورده به روزنامه نگاری آگاهی بخش.

بیوگرافی حسن نمکدوست تهرانی(Hassan Namakdoost)

حسن نمکدوست تهرانی متولد 1339 در تهران روزنامه نگار ، مترجم و استاد علوم ارتباطات در ایران است.