برنده جایزه نوبل فیزیک 2026 کیست؟ + بیوگرافی

فرانسیس هالزن برنده جایزه نوبل فیزیک 2026 شد

فرانسیس هالزن ، فیزیکدان بلژیکی ، جایزه نوبل فیزیک 2026 را به پاس «کمک های تعیین کننده به رصدخانه نوترینوی آیس کیوب (IceCube) و کشف نوترینوهای پرانرژی با منشأ اخترفیزیکی» دریافت کرد.

به گزارش گروه علمی نم نمک از وبگاه نوبل پرایز ، نام هالزن امروز سه شنبه 14 مهرماه ، در مراسم معرفی برندگان جایزه نوبل فیزیک 2026 که در فرهنگستان سلطنتی علوم سوئد برگزار شد ، اعلام شد.

ایده ای پیشگامانه برای شکار نوترینوها

فرانسیس هالزن در سال 1988 میلادی ایده ای متفاوت و پیشگامانه مطرح کرد : استفاده از یخ های شفاف و پایدار قطب جنوب به عنوان یک آشکارساز عظیم برای شناسایی نوترینوها.

نوترینوها ذراتی بسیار کم جرم و مرموز هستند که برهم کنش بسیار اندکی با ماده دارند و می توانند تقریباً بدون مانع از مواد مختلف ، از جمله بدن انسان و حتی سراسر زمین ، عبور کنند.

هالزن با هدایت طرح آماندا (AMANDA) به عنوان یک آزمایش مقدماتی ، مسیر توسعه رصدخانه آیس کیوب را هموار کرد؛ رصدخانه ای به حجم یک کیلومتر مکعب که در اعماق یخ های قطب جنوب ساخته شده است.

آیس کیوب چگونه نوترینوها را شناسایی می کند؟

رصدخانه آیس کیوب با استفاده از هزاران حسگر نوری درون یخ های قطب جنوب ، نور بسیار ضعیفی را که در اثر برهم کنش نوترینوها با یخ ایجاد می شود ، ثبت می کند.

این فناوری به دانشمندان امکان داده است نوترینوهای پرانرژی را شناسایی و مسیر و منشأ احتمالی آنها را بررسی کنند؛ ذراتی که اطلاعات ارزشمندی درباره رویدادهای پرانرژی کیهان در اختیار دانشمندان قرار می دهند.

کشفی که پنجره ای تازه به کیهان گشود

آیس کیوب در سال 2010 میلادی به بهره برداری رسید و سه سال بعد ، در سال 2013، موفق شد نخستین نوترینوهای پرانرژی کیهانی با منشأ خارج از کهکشان راه شیری را شناسایی کند.

این کشف مسیر تازه ای را در اخترشناسی گشود و امکان مطالعه برخی از خشن ترین و پرانرژی ترین پدیده های کیهانی ، از جمله سیاه چاله های کلان جرم و ابرنواخترها ، را فراهم کرد.

فرانسیس هالزن؛ از بلژیک تا دانشگاه ویسکانسین

فرانسیس هالزن در سال 1944 میلادی در بلژیک متولد شد و مدرک دکترای خود را از دانشگاه لوون (KU Leuven) دریافت کرد.

او از سال 1972 در دانشگاه ویسکانسین-مدیسن فعالیت می کند و پیش از دریافت نوبل فیزیک نیز موفق به کسب جوایز علمی مهمی شده بود؛ از جمله جایزه بالزان در سال 2015 و جایزه برونو روسی در سال 2021.

نویسنده یکی از منابع کلاسیک فیزیک ذرات

هالزن همچنین نویسنده کتاب مرجع «کوارک ها و لپتون ها» (Quarks and Leptons) است؛ اثری که از جمله متون شناخته شده و کلاسیک در حوزه فیزیک ذرات به شمار می رود.

دستاوردهای او در توسعه رصدخانه آیس کیوب و گشودن مسیر تازه ای برای مطالعه کیهان از طریق نوترینوها ، نقشی مهم در شکل گیری حوزه ای نوین در اخترشناسی داشته است.