حدیث در مورد معلم و آموزش و پرورش از پیامبر و امامان

در این مطلب جدید در سال 1405 و سال 2026 ، حدیث درباره معلم و حدیث درباره معلم قرآن و حدیث از امام سجاد درباره معلم و مقام معلم در نهج البلاغه و آیه قرآن در مورد معلم و احترام به معلم در قرآن و حدیث در مورد آموزش و پرورش و حدیث در مورد تربیت و حدیث حق معلم بر شاگرد و احادیث زیبا از امامان درباره معلم و عالمان و مجموعه ای کامل از احادیث درباره معلم ها و احادیثی پرمعنا از پیامبر اسلام درباره معلم.

حدیث در مورد معلم و آموزش و پرورش از پیامبر و امامان

پیامبران و امامان ما مقام عالم و معلم را والا دانسته و به حفظ احترام آنها تاکید کرده اند چنانچه امام علی علیه السلام احترام معلم را بر هر قشری از جامعه لازم می دانست و به مسلمانان سفارش می کرد که به پاس خدمات این گروه ارزشمند در هر مقامی که باشند ، آنان را همانند پدر خود گرامی بدارند. در این بخش از دین و مذهب نم نمک شما را با احادیثی درباره معلمان و دانش آموزی آشنا خواهیم کرد.

امام علی علیه السلام می فرمایند :

زَکاةُ العِلمِ بَذلُهُ لِمُستَحِقِهِ وَإجهادُ النَفسِ فِی العَمَلِ بِهِ

زکات دانش ، آموزش به کسانی است که شایسته آن اند و کوشش در عمل به آن است. (غررالحکم و درر الکلم ، ص 391)

امام صادق علیه السلام می فرمایند :

مَن تَعَلَمَ العِلمَ و َعَمِلَ بِهِ و َعَلَمَ لِلهِ دُعِیَ فی مَلَکُوتِ السَماواتِ عَظیما فَقیلَ : تَعَلَمَ لِلهِ و َعَمِلَ لِلهِ و َعَلَمَ لِلهِ

هر کس برای خدا دانش بیاموزد و به آن عمل کند و به دیگران آموزش دهد ، در ملکوت آسمان ها به بزرگی یاد شود و گویند : برای خدا آموخت و برای خدا عمل کرد و برای خدا آموزش داد. (الذریعه الی حافظ الشریعه (شرح اصول کافی ، ج 1، ص 56))

رسولُ الله ِ صلی الله علیه و آله می فرمایند :

أکثَرُ الناسِ قیمَةً أکثَرُهُم عِلما ، و أقَلُ الناسِ قیمَةً أقَلُهُم عِلما.

با ارزشترین مردم کسانی هستند که از دانش بیشتری برخوردارند و کم ارزشترین مردم کسانی هستند که از دانش کمتری بهره مندند. (بحار الانوار ، ج 1، ص 222 .)

پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند :

اطلبوا العلم ولو بالصین

دانش بجویید; اگر چه در [راهی دور] چون چین باشد . (بحار الانوار ، ج 2، ص 62)

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند :

المومنُ إذا ماتَ و تَرَکَ وَرَقةً واحِدَةً علَیها عِلمٌ تَکونُ تِلکَ الوَرَقةُ یَومَ القِیامَةِ سِترا فیما بَینَهُ و بَینَ النارِ ، و أعطاهُ الله ُ تبارکَ و تعالی بکُلِ حَرفٍ مَکتوبٍ علَیها مَدینَةً أوسَعَ مِن الدُنیا سَبعَ مَراتٍ .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله : هر گاه مومن بمیرد و یک برگه که روی آن علمی نوشته شده باشد از خود بر جای گذارد ، روز قیامت آن برگه پرده میان او و آتش می شود و خداوند تبارک و تعالی به ازای هر حرفی که روی آن نوشته شده ، شهری هفت برابر پهناورتر از دنیا به او می دهد. (الأمالی للصدوق 91/64)

قال امیرالمومنین (علیه السلام) :

أَکرِم ضَیفَکَ وَ إِن کَانَ حَقِیرا وَ قُم عَن مَجلِسِکَ لِأَبِیکَ وَ مُعَلِمِکَ وَ إِن [لَو] کُنتَ أَمِیرا

میهمانت راگرامی دار هرچند حقیر و کوچک باشد ، و از جای خود به احترام پدر و استاد خود برخیز ، هرچند فرمانروا وامیرباشی. (تصنیف غرر الحکم و درر الکلم)

پیامبر (ص) می فرماید :

لو کان العلم (او الدین) معلقا بالثریا لتناوله رجال من ابناء الفارس

اگر علم (و در روایت دیگری اگر دین) به ستاره ثریا بسته باشد و در آسمانها قرار گیرد ، مردانی از فارس آن را در اختیار خواهند گرفت. (کنزالعمال ، ج 12 ، ص 91)

امام علی علیه السلام می فرمایند :

أبغَضُ العِبادِ إلَی الله ِ سبحانه العالِمُ المُتَجَبِرُ .

منفورترین بندگان نزد خداوند سبحان دانشمند مغرور و متکبر است. (غرر الحکم : 3164)

رسول اکرم صلی الله علیه و آله می فرمایند :

از جبرئیل (س) پرسیدم : آیا عالمان نزد خدا گرامی ترند یا شهیدان؟ گفت : یک عالم نزد خدا از هزار شهید گرامی تر است؛ زیرا پیروی از عالمان از پیامبران (س) است و پیروی شهیدان از عالمان است. (ارشاد القلوب ، ص 164)

امام باقر علیه السلام می فرمایند :

إِن الذِی یُعَلمُ العِلمَ مِنکُم لَهُ أَجرٌ مِثلُ أَجرِ المُتَعَلمِ وَ لَهُ الفَضلُ عَلَیهِ فَتَعَلمُوا العِلمَ مِن حَمَلَةِ العِلمِ وَ عَلمُوهُ إِخوَانَکُم کَمَا عَلمَکُمُوهُ العُلَمَاءُ

همانا آن کسی از شما که دانش را آموزش دهد ، پاداشی برابر دانش آموز دارد و البته آموزگار بر دانش آموز فضیلت و برتری دارد. پس دانش را از حاملان آن فراگیرید و آن سان که عالمان به شما آموخته اند ، آن را به برادرانتان بیاموزید. (اصول کافی ، ج 1، ص 35)

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرمایند :

هر کس که خداوند به او علم دین عطا کرده باشد و او آن را به مردم تعلیم ندهد ، پس از مرگ ، خداوند را در حالی ملاقات می کند که بر دهانش لجام آهنین زده باشند. (بحارالانوار جلد ، 2، صفحه 68)

رسول اکرم صلی الله علیه و آله می فرمایند :

مُجالَسَةُ العُلَماءِ عِبادَة

هم نشینی با دانشمندان ، عبادت است. (بحارالانوار ، 1/204)

امام موسی بن جعفر علیه السلام می فرمایند :

اَلنَظَرُ اِلی وَجهِ العالِمِ حُبا لَهُ عِبادَة

نگاه به صورت عالم از روی محبت ، عبادت است. (وسائل ، 18/458)

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرمایند :

أیُما رَجُلٍ آتاهُ الله ُ عِلما فکَتَمَهُ وهُوَ یَعلَمُهُ ، لَقِیَ الله َ عز و جل یَومَ القِیامَةِ مُلجَما بِلِجامٍ مِن نارٍ

هر مردی که خداوند به او دانشی دهد و او آن را ، با این که می داند ، مخفی نگه دارد ، در روز قیامت در حالی که افساری از آتش بر او زده شده است ، خداوند عزوجل را دیدار کند. (أمالی الطوسی ، 377/ 808؛ منتخب میزان الحکمه ، 398)

امام صادق علیه السلام می فرمایند :

إن علِیا کانَ عالِما والعلمُ یُتوارَثُ ، ولَن یَهلِکَ عالِمٌ إلا بَقِیَ مِن بَعدِهِ مَن یَعلَمُ عِلمَهُ أو ما شاءَ الله ُ

امام علی علیه السلام عالم بود و علم ، ارث برده می شود. هرگز عالمی نمی میرد مگر آن که پس از او کسی می ماند که علم او یا آنچه را خدا خواهد ، بداند. (الکافی ، 1/ 221/1)

امام باقر علیه السلام می فرمایند :

مَن عَلَمَ بابَ هُدیً فلَهُ مِثلُ أجرِ مَن عَمِلَ بهِ ، ولا یُنقَصُ اُولئکَ مِن اُجورِهِم شَیئا

هر که یک باب هدایت را آموزش دهد ، برای او همانند پاداش کسی باشد که به آن عمل کند و از پاداش عمل کنندگان به آن نیز چیزی کاسته نمی شود. (تحف العقول ، 297 منتخب میزان الحکمه ، 398)

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرمایند :

أشد الناس حسره یوم القیامه رجل أمکنه طلب العلم فی الدنیا فلم یطلبه و رجل علم علما فانتفع به من سمعه منه دونه

دو کس روز رستاخیز از همه مردم بیشتر حسرت می خورند : یکی مردی که در دنیا برای طلب دانش فرصت داشته ولی به جستجوی آن برنخاسته است ، یکی دیگر مردی که دانشی به دیگری آموخته و شاگرد وی از آن بهره مند شده ولی او بی بهره مانده است. (نهج الفصاحه)

امام صادق علیه السلام می فرمایند :

لَستُ اُحِبُ أن أری الشابَ مِنکُم إلا غادیا فی حالَینِ : إما عالِما أو مُتَعَلِما ، فإن لَم یَفعَل فَرَطَ ، فإن فَرَطَ ضَیَعَ ، وإن ضَیَعَ أثِمَ ، وإن أثِمَ سَکَنَ النارَ والذی بَعَثَ مُحمدا بِالحَقِ

دوست ندارم جوان شما را جز در دو حال ببینم : دانشمند یا دانش آموز؛ زیرا اگر چنین نباشد ، کوتاهی کرده و چون کوتاهی کند ، ضایع گشته و چون ضایع گردد ، گنهکار باشد و چون گنهکار باشد ، سوگند به آن که محمد را به حق برانگیخت ، در آتش جای گیرد. (أمالی الطوسی ، 303/ 604)

رسول اکرم صلی الله علیه و آله می فرمایند :

اَلجُلُوسُ ساعَةً عِندَ مُذاکَرَةِ العِلمِ خَیر لَکَ مِن عِبادَةِ سَنَةٍ ، صِیام نَهارِها ، وَ قِیامِ لَیلِها و النَظَرُ اِلی وَجهِ العالِمِ خَیر لَکَ مِن عِتقِ اَلفِ رَقَبَةٍ

یک ساعت در جلسه مذاکره علم شرکت کردن ، برای تو بهتر از عبادت یک سال است که روزها روزه باشی و شب ها مشغول عبادت شوی و نگاه به صورت عالم ، برای تو بهتر است از آزاد کردن یک هزار برده. (تفسیر نمونه ، 4/360)

رسول اکرم صلی الله علیه و آله می فرمایند :

مَن زارَ عالِما فَکَأنَما زارَنی ، وَ مَن صافَحَ عالِما فَکأنَما صافَحَنی ، وَ مَن جالَسَ عالِما فَکَأنَما جالَسَنی ، وَ مَن جالَسَنی فِی الدُنیا أجلَستُهُ مَعی یَومَ القِیامَةِ

هر کس به دیدار و زیارت عالم و دانشمندی برود مثل آن است که مرا زیارت کرده ، هر که با دانشمندی دست دهد و مصافحه کند مثل آن که با من مصافحه نموده. هر شخصی هم نشین دانشمندی گردد مثل آن است که با من مجالست کرده و هر که در دنیا با من هم نشین شود ، در آخرت هم نشین من خواهد گشت. (مستدرک الوسائل ، ج 17، ص 300، ح 21406)

رسول اکرم صلی الله علیه و آله می فرمایند :

إذا ظَهَرتِ البِدعُ فی اُمتی فلیُظهِرِ العالِمُ علمَهُ ، فمَن لَم یَفعل فعَلَیهِ لَعنةُ الله

هرگاه بدعت ها در میان امت من آشکار شد ، بر عالم است که علمش را آشکار کند و هر کس نکند ، لعنت خدا بر او. (الکافی ، ج 1، ص 54، ح 2)

امام علی علیه السلام می فرمایند :

جالِسِ العُلَماءَ یَزدَد عِلمُکَ وَ یَحسُن اَدَبُکَ و تَزکُ نَفسُکَ

با علما معاشرت کن تا علمت زیاد ، ادبت نیکو و جانت پاک شود. (غررالحکم و دررالکلم ، ص 341)

امام کاظم علیه السلام می فرمایند :

لا عِلمَ إلا مِن عالِمٍ رَبانِیٍ ، ومَعرِفَهُ العالِمِ بِالعَقلِ

علم ، جز از عالم ربانی به دست نیاید (یا آن را جز از عالم ربانی نباید فرا گرفت) و شناخت چنین عالمی به خرد است. (مستدرک الوسائل ، 11/ 258/ 12926؛ منتخب میزان الحکمه ، 400)

امام علی علیه السلام می فرمایند :

ما أخَذَ الله عَلی أهلِ الجَهلِ أن یَتَعَلَموا حَتی أخَذَ عَلی أهلِ العِلمِ أن یُعَلِموا

خداوند ، از جاهلان برای آموختن تعهد نگرفت ، مگر این که پیش از آن ، دانایان را به آموزش دادن آن متعهد و موظف ساخت. (نهج البلاغة ، الحکمة 478؛ منتخب میزان الحکمه ، 398)

رسول اکرم صلی الله علیه و آله می فرمایند :

اَلعالِمُ بَینَ الجُهالِ کَالحَی بَینَ الامواتِ ، وَ إنَ طالِبَ العِلمِ یَستَغفِرُلَهُ کُلُ شَیء حَتی حیتانِ البَحرِ ، وَ هَوامُهُ ، وَ سُباعُ البَرِ وَ أنعامُهُ ، فَاطلُبُوا العِلمَ ، فَإنهُ السَبَبُ بَینَکُم وَ بَینَ اللهِ عَزَوَجَلَ ، وَ إنَ طَلَبَ العِلمِ فَریضَةٌ عَلی کُلِ مُسلِم

دانشمندی که بین گروهی نادان قرار گیرد همانند انسان زنده ای است بین مردگان و کسی که در حال تحصیل علم باشد ، تمام موجودات برایش طلب مغفرت و آمرزش می کنند ، پس علم را فرا گیرید چون علم وسیله قرب و نزدیکی شما به خداوند است و فراگیری علم ، بر هر فرد مسلمانی فریضه است. (بحارالانوار ، ج 1، ص 172، ح 25)

رسول اکرم صلی الله علیه و آله می فرمایند :

برتری عالم بر عابد همچون برتری ماه شب چهاردهم بر دیگر ستارگان است. (الکافی ، ج 1، ص 34)

حضرت سید الشهداءعلیه السلام فرمود :

مَن دَعا عَبدا مِن ظَلالَةٍ اِلی مَعرِفَةِ حَقٍ فَاَجابَهُ کانَ لَهُ الاَجرِ کَعِتقِ نَسَمَةٍ

هر کس انسانی را از گمراهی به سوی شناخت حق و حقیقت راهنمایی کند و او نیز پاسخ مثبت دهد ، به اندازه آزادی یک بنده پاداش خواهد داشت. (مسند زید بن علی ، دار مکتبة الحیاة ، بیروت ، ص 390.)