چند نوع افسردگی در علم روانشناسی وجود دارد؟ - چطور میتوان تشخیص داد به کدام مبتلا هستیم؟

شاید این روزها واژه افسردگی آنقدر زیاد به کار رفته که کم کم معنای واقعی خود را از دست داده است. خیلی از ما وقتی بی حوصله یا ناراحتیم ، فکر میکنیم افسرده شده ایم.

چند نوع افسردگی در علم روانشناسی وجود دارد؟ - چطور میتوان تشخیص داد به کدام مبتلا هستیم؟

شاید این روزها واژه افسردگی آنقدر زیاد به کار رفته که کم کم معنای واقعی خود را از دست داده است. خیلی از ما وقتی بی حوصله یا ناراحتیم ، فکر میکنیم افسرده شده ایم. اما افسردگی واقعی چیزی فراتر از یک روز بد یا یک هفته پراسترس و ناخوشایند است. افسردگی یعنی هفته ها در مه غلیظی زندگی کردن که هیچ نشانی از روشنی در آن وجود ندارد. افسردگی انواع مختلفی دارد؛ از افسردگی اساسی گرفته تا فصلی ، از پایدار تا پس از زایمان. هر کدام نشانه ها مخصوص خود را دارند. در اینجا ، قدم به قدم با هم مرور می کنیم که چند نوع افسردگی وجود دارد و مهم تر از آن ، چطور می توانید به تشخیص درست دست پیدا کنید.

آشنایی با اختلال افسردگی؛ وقتی غم طبیعی تبدیل به افسردگی می شود

قبل از این که سراغ انواع افسردگی برویم ، بهتر است یک مرز روشن بین احساس غم طبیعی و اختلال افسردگی قائل شویم. این مرز برای تشخیص درست ضروری است.

همه ما گاهی غمگین می شویم. از دست دادن شغل ، شکست عاطفی ، مرگ عزیزان یا حتی یک روز سخت کاری می تواند ما را غمگین کند. این احساسات طبیعی و حتی سالم هستند. اما غم طبیعی معمولا چند ساعت تا چند روز طول می کشد ، به مرور فروکش می کند ، و شما همچنان می توانید کارهای روزمره خود را انجام دهید. در مقابل ، اختلال افسردگی با سه ویژگی کلیدی شناخته می شود :

• شدت بالا (احساس پوچی و درماندگی)
• مدت طولانی (حداقل دو هفته مداوم ، اغلب ماه ها)
• اختلال در عملکرد (ناتوانی در کار کردن ، درس خواندن ، ارتباط گرفتن یا حتی مراقبت از خود)

افسردگی یا Depression یکی از شایع ترین مشکلات روانشناسی واختلالات روانی در جهان است. با این حال ، بسیاری از افرادی که درگیر افسردگی هستند یا اصلا تشخیص داده نمی شوند یا تشخیص اشتباه می گیرند. اگر شما بیش از دو هفته است که احساس غم و بی حالی دارید و زندگی روزمره تان مختل شده ، احتمالا با افسردگی بالینی مواجه اید ، نه یک غم ساده.

انواع اصلی افسردگی بر اساس DSM-5

کتاب راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) که مرجع اصلی برای تشخیص اختلالات برای روانشناسان و روانپزشکان است ، چندین نوع افسردگی را مشخص کرده است. در این بخش با مهم ترین آنها آشنا می شوید.

اختلال افسردگی اساسی (Major Depressive Disorder)

این نوع از افسردگی ، اغلب همان نوع شناخته شده افسردگی است که بسیاری از شما با آن آشنایی دارید. برای تشخیص اختلال افسردگی اساسی ، فرد حداقل به مدت دو هفته ، پنج علامت یا بیشتر از این فهرست را تقریبا هر روز یا بطور مداوم داشته باشد. این علائم عبارتند از :

• غمگینی عمیق ، حس پوچی ، ناامیدی
• لذت نبردن از هیچ کاری (حتی کارهایی که قبلا دوست داشتید)
• کاهش یا افزایش وزن و اشتها
• بی خوابی یا پرخوابی
• بی قراری یا برعکس ، کند شدن بی اندازه حرکات
• احساس خستگی مفرط ، حتی بدون کار کردن
• احساس بی ارزشی یا احساس گناه بدون علت خاصی
• مشکل در تمرکز و تصمیم گیری
• فکر مرگ یا خودکشی

اگر این علائم را دارید ، احتمال افسردگی اساسی در شما بالاست. بهتر است در اسرع وقت به یک مشاور افسردگی انلاین یا حضوری مراجعه کنید.

اختلال افسردگی پایدار (Persistent Depressive Disorder - Dysthymia)

شاید شما سال هاست که احساس غمگینی خفیف اما مداوم را دارید. نه آنقدر شدید که نتوانید از رختخواب بیرون بیایید ، اما آنقدر پایدار که انگار روحیه شما همیشه کمی گرفته است. این نوع از افسردگی ، اختلال افسردگی پایدار یا دیستایمی نام دارد. برای تشخیص آن ، علائم باید حداقل دو سال (یک سال برای کودکان و نوجوانان) ادامه داشته باشد. علائم دیستایمی شامل کاهش اشتها یا پرخوری ، بی خوابی یا پرخوابی ، کم انرژی بودن ، عزت نفس پایین ، مشکل در تمرکز ، و احساس ناامیدی است. بسیاری از افراد مبتلا به دیس تایمی فکر می کنند مثل بقیه نیستند یا ذاتا غمگین هستند ، در حالی که این یک اختلال قابل درمان است.

اختلال ناهماهنگی خلق (Disruptive Mood Dysregulation Disorder)

این نوع از افسردگی بیشتر در کودکان و نوجوانان دیده می شود و با طغیان های کلامی یا رفتاری شدید و مکرر (مثل کتک زدن ، داد زدن ، شکستن وسایل) که با موقعیت تناسب ندارد ، قابل شناسایی است. در این شرایط کودک تقریبا هر روز حالت تحریک پذیر یا عصبانی دارد. برای تشخیص این اختلال ، علائم باید قبل از 10 سالگی شروع شده باشند و حداقل یک سال ادامه پیدا کنند.

اختلال افسردگی ناشی از شرایط پزشکی یا مواد

گاهی افسردگی شما نتیجه مستقیم یک بیماری جسمی (مثل کم کاری تیروئید ، سرطان ، سکته مغزی ، بیماری پارکینسون) یا مصرف/ ترک مواد (الکل ، مواد مخدر ، برخی داروها) است. در این موارد ، درمان اصلی باید متوجه عامل زمینه ای باشد. اگر پزشک تشخیص دهد که افسردگی شما ریشه در یک مشکل جسمی یا مصرف مواد دارد ، نوع اختلال شما افسردگی ناشی از شرایط پزشکی/ مواد نامیده می شود.

سایر انواع خاص افسردگی

علاوه بر انواع اصلی ای که در بالا ذکر شد ، برخی از زیرگروه های افسردگی وجود دارند که الگوی زمانی یا علائم خاصی دارند. در اینجا با بعضی از شایع ترینشان آشنا خواهید شد :

افسردگی فصلی (SAD - Seasonal Affective Disorder)

آیا تا به حال شده با شروع پاییز و زمستان حوصله و انرژی تان کاملا کم شود؟ احساس کنید که بیشتر می خوابید ، بیشتر شیرینی و نان می خورید ، و انگیزه ندارید؟ اما با آمدن بهار ، ناگهان حالتان بهترمی شود؟ این الگو می تواند «افسردگی فصلی در نیمه دوم سال» باشد و علت آن کاهش نور خورشید است. علائم دیگر آن شامل خواب زیاد ، ولع به کربوهیدرات ها ، افزایش وزن ، خستگی شدید و گوشه گیری است. خبر خوب این است که نوردرمانی (نشستن زیر یک لامپ مخصوص) معمولا برای این نوع از افسردگی خیلی خوب جواب می دهد.

افسردگی پس از زایمان (Postpartum Depression)

بسیاری از مادران تازه زایمان کرده چند روز پس از زایمان دچار «غم بچگی» (Baby Blues) می شوند که علائمش شامل گریه های زود گذر ، بی خوابی و نوسانات خلقی است و ظرف دو هفته خودبه خود برطرف می شود. اما اگر این علائم بیش از دو هفته طول بکشد ، شدید باشد ، و با احساس گناه شدید ، افکار آسیب به خود یا نوزاد ، یا ناتوانی در پیوند و ارتباط گرفتن با نوزاد همراه شود ، به آن افسردگی پس از زایمان می گوییم. این نوع از افسردگی نیاز به درمان فوری روانپزشکی دارد و به هیچ وجه نشانه مادر بد بودن نیست.

اختلال ملال پیش از قاعدگی (PMDD)

برخی از زنان در روزهای منتهی به قاعدگی ، علائمی شبیه افسردگی شدید را تجربه می کنند : غمگینی شدید ، تحریک پذیری ، اضطراب ، خستگی ، تغییرات اشتها و بی خوابی. این علائم درست چند روز قبل از پریود شروع می شوند و یکی دو روز پس از شروع آن فروکش می کنند. اگر این الگو به طور منظم در بیشتر سیکل های قاعدگی شما دیده می شود و عملکردتان را مختل می کند ، ممکن است PMDD داشته باشید. این اختلال با افسردگی معمولی متفاوت است و درمان های خاص خود را دارد.

افسردگی غیرمعمول (Atypical Depression)

این نام کمی گمراه کننده است چون غیرمعمول به معنای نادر نیست ، بلکه به الگوی خاص علائم اشاره دارد. در افسردگی غیرمعمول ، شما می توانید در پاسخ به رویدادهای مثبت ، خلق خود را به طور موقت بهبود ببخشید (برخلاف افسردگی اساسی که معمولا بهبود خلق با اتفاقات خوب رخ نمی دهد). علائم دیگراین افسردگی شامل افزایش اشتها و وزن ، خواب زیاد ، احساس سنگینی در دست و پاها (شبیه فلج سربی) ، و حساسیت شدید به طرد شدن است.

چطور می توانید تشخیص دهید به کدام نوع افسردگی مبتلا هستید؟

حالا که با انواع افسردگی آشنا شدید ، احتمالا دوست دارید بدانید خودتان به کدام نوع مبتلا هستید. اما هشدار جدی : هرگز خودتان تشخیص ندهید.

شما با خواندن یک متن یا حتی چندین متن نمی توانید به طور قطعی نوع افسردگی خود را تشخیص دهید. زیرا در وهله اول ، علائم بسیاری از انواع افسردگی با هم همپوشانی دارند. یک فرد مبتلا به افسردگی فصلی ممکن است علائمی مشابه افسردگی غیرمعمول داشته باشد. ثانیا بسیاری از افراد توانایی ارزیابی عینی شدت و مدت علائم خود را ندارند. همچنین خطرناک ترین پیامد خودتشخیصی ، درمان اشتباه است. مثلا مصرف داروی محرک برای افسردگی غیرمعمول ممکن است در فرد مبتلا به افسردگی همراه با اضطراب ، حمله وحشت یا پانیک ایجاد کند. یا استفاده از نوردرمانی برای افسردگی اساسی معمولی بی فایده است. پس لطفا تشخیص را به متخصص و روانشناس واگذار کنید..

نقش علائم کلیدی در تفکیک انواع افسردگی

برای کمک به متخصص ، می توانید به چهار سوال کلیدی فکر کنید. پاسخ شما سرنخ های مهمی به او می دهد. این چهار سوال عبارتند از :

• مدت : علائم شما چند وقت است که ادامه دارد؟ (کمتر از دو هفته؟ چند ماه؟ بیش از دو سال؟)
• شدت : چقدر زندگی روزمره شما مختل شده است؟ (هنوز سر کار می روید اما با سختی؟ یا اصلا نمی توانید از رختخواب بیرون بیایید؟)
• زمان : آیا علائم شما در فصول خاصی از سال بدتر می شود؟ یا در دوران بارداری/ پس از زایمان شروع شده؟ یا فقط قبل از پریود؟
• الگو : آیا در پاسخ به اتفاقات خوب ، حالتان بهتر می شود؟ یا هیچ چیزی روی شما تاثیر نمی گذارد؟ آیا افکار خودکشی دارید؟

هیچ کدام از این پاسخ ها به تنهایی تشخیص نیست ، اما به متخصص کمک می کند سریعتر به نوع دقیق افسردگی شما پی ببرد.

آنچه از انواع افسردگی و تشخیص آن آموختیم

افسردگی فقط یک کلمه نیست. یک تجربه واقعی و سنگین است که هر کسی ممکن است در برهه ای از زندگی با آن دست و پنجه نرم کند. آنچه در اینجا خواندید ، شاید برایتان روشن کرد که افسردگی چهره های متفاوتی دارد. از افسردگی اساسی که زندگی را از کار می اندازد ، تا افسردگی پایدار که سال ها آرام آرام جان تان را می خورد. از افسردگی فصلی که با زمستان می آید ، تا افسردگی پس از زایمان که مادران را درگیر می کند. اما شاید مهم ترین چیزی که باید از این متن با خودتان ببرید ، این است : هیچ کدام از اینها را خودتان تنها تشخیص ندهید. خودتشخیصی نه تنها کمکی نمی کند ، بلکه می تواند مسیر درمان را اشتباه کند و زمان طلایی را از شما بگیرد.

اگر احساس می کنید ماه هاست در خلاء گیر کرده اید ، اگر دیگر از هیچ چیز لذت نمی برید ، اگر حتی بلند شدن از رختخواب برایتان یک جنگ روزانه است ، لطفا قدم اول را بردارید. با یک روان شناس یا روان پزشک صحبت کنید. افسردگی قابل درمان است. شما تنها نیستید و این شرایط هم همیشگی نیست. فقط کافی است اولین قدم را امروز بردارید.