بیوگرافی پیروز مجتهدزاده و همسرش و فرزندان تا درگذشت

زندگینامه پیروز مجتهدزاده و همسرش(Pirooz Mojtahedzadeh)

دکتر پیروز مجتهدزاده ، از چهره های شاخص جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک ایران ، پس از یک دوره طولانی و سخت بیماری ، در 81 سالگی و در تاریخ 23 مهر 1405 در لندن درگذشت. او طی چند دهه فعالیت علمی و پژوهشی ، به بررسی جایگاه راهبردی ایران ، مرزهای بین المللی ، تحولات منطقه ای و مسائل ژئوپلیتیکی خلیج فارس پرداخت و آثار متعددی در این حوزه ها از خود بر جای گذاشت.

تولد و سال های نخست زندگی

پیروز مجتهدزاده در 20 بهمن 1324 در شهر سولده ، از توابع شهرستان نور در استان مازندران ، متولد شد. زادگاه و طبیعت شمال ایران ، افزون بر جایگاه شخصی و عاطفی خود در زندگی او ، در خاطرات و نوشته هایش نیز بازتاب داشت.

مجتهدزاده در طول زندگی علمی خود ، پیوند میان جغرافیا ، تاریخ و هویت سرزمینی ایران را از موضوعات مهم مطالعاتش قرار داد و کوشید تحولات سیاسی و سرزمینی کشور را با توجه به زمینه های تاریخی و جغرافیایی آن ها تحلیل کند.

تحصیلات دانشگاهی در ایران و بریتانیا

مجتهدزاده تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته جغرافیای انسانی و اقتصادی در دانشگاه تهران آغاز کرد. او سپس برای ادامه تحصیل به بریتانیا رفت و در دانشگاه منچستر ، کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی گرفت.

او همچنین در دانشگاه آکسفورد و دانشگاه لندن به تحصیل و پژوهش پرداخت و دانش تخصصی خود را در زمینه جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک گسترش داد. این مسیر علمی ، زمینه ساز فعالیت های دانشگاهی و پژوهشی او در حوزه مرزهای بین المللی ، قلمروهای سیاسی و مناسبات منطقه ای شد.

فعالیت های دانشگاهی و پژوهشی

پیروز مجتهدزاده طی چند دهه فعالیت علمی ، با دانشگاه ها و مراکز مطالعاتی در ایران و بریتانیا همکاری داشت. فعالیت های دانشگاهی او در دانشگاه تربیت مدرس و دانشگاه تهران ، در کنار همکاری با مرکز مطالعات ژئوپلیتیک و مرزهای بین المللی در دانشکده مطالعات شرقی و آفریقایی دانشگاه لندن (SOAS) ، بخشی از کارنامه علمی او را تشکیل می دهد.

محور اصلی پژوهش های او ، بررسی نقش جغرافیا در شکل گیری مناسبات سیاسی ، تعیین و تثبیت مرزها و تحولات ژئوپلیتیکی منطقه بود. او در مطالعات خود به موقعیت راهبردی ایران و تأثیر عوامل جغرافیایی بر روابط منطقه ای و بین المللی توجه ویژه ای داشت.

همسر و فرزندان دکتر پیروز مجتهدزاده 

دکتر پیروز مجتهدزاده در آبان ماه 1363 با ناهید اسلامی دهکردی ازدواج کرد. او در خاطرات شخصی خود ، از همسرش و زندگی مشترکشان در لندن یاد کرده است.

حاصل این ازدواج دو دختر به نام های توسکا مجتهدزاده و الیکا مجتهدزاده است. به نوشته مجتهدزاده در خاطراتش ، هر دو دختر در لندن زندگی می کردند و در زمان نگارش آن خاطرات ، دانشجوی دانشگاه های این شهر بودند. او همچنین درباره انتخاب نام توسکا ، به ریشه مازندرانی آن و پیوندش با هویت زادگاهی خود اشاره کرده است.

آثار و تألیفات علمی

مجتهدزاده آثار متعددی در زمینه جغرافیای سیاسی ایران ، تاریخ و جغرافیای خلیج فارس ، مرزهای بین المللی و تحولات سیاسی منطقه تألیف کرد. نوشته های او بخش مهمی از فعالیت هایش را در حوزه مطالعات سرزمینی و ژئوپلیتیک تشکیل می دهند.

از جمله آثار شناخته شده او می توان به کتاب های زیر اشاره کرد :

• «شیخ نشین های خلیج فارس»
• «جغرافیای سیاسی تنگه هرمز»
• «جزایر تنب و ابوموسی»
• «جغرافیای تاریخی خلیج فارس»
• «بازیگران کوچک در بازی بزرگ : استقرار مرزهای شرقی ایران و پیدایش افغانستان»
• «سیاست های مرزی و مرزهای بین المللی ایران»
• «امنیت و سرزمین گرایی در خلیج فارس : جغرافیای سیاسی دریایی»
• «امیران مرزنشین و مرزهای شرقی ایران»

این آثار نشان دهنده گستره موضوعات مورد توجه او ، از تاریخ شکل گیری مرزهای ایران تا اهمیت راهبردی آبراه ها و جزایر خلیج فارس و نقش جغرافیا در معادلات سیاسی منطقه است.

جزایر سه گانه ایرانی و ژئوپلیتیک خلیج فارس

یکی از مهم ترین محورهای فعالیت پژوهشی مجتهدزاده ، بررسی مسائل ژئوپلیتیکی خلیج فارس و وضعیت جزایر سه گانه ایرانی ، شامل تنب بزرگ ، تنب کوچک و ابوموسی ، بود.

او در آثار و اظهارنظرهای خود ، با استناد به اسناد تاریخی و استدلال های حقوقی ، از حاکمیت ایران بر این جزایر دفاع می کرد. مجتهدزاده مسائل مربوط به جزایر سه گانه را در چارچوب تاریخ منطقه ، جغرافیای سیاسی و تحولات روابط میان کشورهای ساحلی خلیج فارس بررسی می کرد.

توجه او به این موضوع ، بخشی از رویکرد گسترده ترش به نقش موقعیت جغرافیایی ایران در مناسبات منطقه ای و بین المللی بود؛ رویکردی که در آن ، مرزها و قلمروهای سرزمینی صرفاً پدیده هایی جغرافیایی تلقی نمی شدند ، بلکه در ارتباط با تاریخ ، سیاست و حقوق بین الملل مورد مطالعه قرار می گرفتند.

پیوند جغرافیا ، تاریخ و هویت سرزمینی ایران

از دیگر محورهای فکری مجتهدزاده ، بررسی رابطه میان جغرافیا ، تاریخ و هویت سرزمینی ایران بود. او در پژوهش های خود به این مسئله می پرداخت که چگونه عوامل تاریخی ، فرهنگی و نمادین در شکل گیری و تداوم هویت سرزمینی و موجودیت سیاسی یک کشور نقش ایفا می کنند.

در همین چارچوب ، نظریه آیکونوگرافی ژان گاتمن ، جغرافی دان برجسته ، از مباحث مرتبط با زمینه نظری مطالعات او به شمار می رفت. این رویکرد بر نقش نمادها ، باورهای مشترک و تصورات جمعی در شکل گیری و تداوم قلمروهای سیاسی تأکید دارد.

بررسی این مفاهیم در ارتباط با تاریخ ایران ، به مطالعه چگونگی تداوم تاریخی هویت سرزمینی و جایگاه جغرافیایی کشور کمک می کند؛ موضوعی که در بخش مهمی از آثار و دیدگاه های مجتهدزاده مورد توجه قرار داشت.

دلبستگی به زادگاه؛ خاطراتی از نور

در کنار فعالیت های دانشگاهی و پژوهشی ، زادگاه مجتهدزاده جایگاه ویژه ای در خاطرات و نوشته های او داشت. او در نوشته ای با عنوان «نوروزهایی خوش که در اندیشه اش دوباره جوان می شوم» ، از خاطرات بهاری خود در نور یاد کرده و درباره پیوند عاطفی اش با طبیعت این منطقه نوشته است :

«بهترین خاطرات بهاری من در آنجا و در آغوش طبیعت مصفای نور شکل گرفت.»

این یادکرد ، وجهی شخصی تر از زندگی او را نشان می دهد؛ وجهی که در کنار سال ها فعالیت علمی و پژوهش درباره مرزها و قلمروهای سیاسی ، از پیوند عمیق او با زادگاه و خاطرات دوران زندگی اش حکایت دارد.