همه چیز درباره حادثه منا از علت تا تعداد کشته شدگان

در این مطلب جدید در سال 1405 و سال 2026 ، فاجعه منا و حادثه منا و علت فاجعه منا و تعداد کشته شدگان فاجعه منا و فاجعه منا در چه سالی بود و عکس های فاجعه منا در نم نمک.

همه چیز درباره حادثه منا از علت تا تعداد کشته شدگان

فاجعه منا در 2 مهر 1394 برابر با 24 سپتامبر 2015 میلادی و 10 ذیحجه 1436 قمری همزمان با عید قربان در مراسم رمی جمرات در «خیابان 204» نزدیک تقاطع آن با «خیابان 223» ، در منطقه منا ، شهر مکه ، عربستان سعودی رخ داد. ازدحام حجاج باعث کشته شدن دست کم 2٬236 نفر شد. هنوز هم آمار دقیق تلفات این حادثه رسماً اعلام نشده است اما تا 7477 نفر هم  گفته شده است.

البته آنچه مسلم است از همه کشورها بیشتر بوده. مطابق آمار تعداد شهدای ایرانی در این حادثه 464 نفر اعلام شده که تمامی مفقودان حادثه تا تاریخ 16 دی 1394 شناسایی شدند و 42 شهید  هم در قبورالشهدای مکه دفن شده اند. در پی این حادثه ، 3 روز عزای عمومی توسط رهبر انقلاب در ایران اعلام شد. حاجیان لباس سفید احرامشان را با لباس سیاه عزا عوض کردند و خانواده های حجاح به جای حلقه های گل با چشم های پر از اشک در فرودگاه به استقبال پیکر بی جان حاجیانشان رفتند. بر اساس آمار به دست آمده ، مالی با 312، نیجریه با 274، مصر با 190، بنگلادش با 137 و اندونزی با 129  قربانی پس از ایران بیشترین جانباخته را داشته اند.

شرح ماوقع

در دوم مهر ماه  1394 و همزمان با عید سعید قربان ، فاجعه عظیمی در مراسم رمی جمرات حجاج بیت الله الحرام در خیابان 204 روی داد. بسته شدن گذرگاه خیابان 204 در حوالی ساعت 8:45 صبح دهم ذی الحجه موجب تراکم هر چه بیشتر جمعیت و افزایش فشار ناشی از آن شد. در ادامه بی تدبیری و بی کفایتی مسئولان سعودی در رفع انسداد مسیر حجاج ، ابعاد فاجعه را چندین برابر کرد. فشار جمعیت در ساعت 9 صبح ، دمای 47 درجه ، بسته ماندن گذرگاه فرعی 215، بسته شدن گذرگاه اصلی 204، همگی به تراکم شدید جمعیت ، تلاش برای بالا رفتن از دیواره های فلزی کنار گذرگاه ، از هوش رفتن زائران ، افتادن زیر پای جمعیت ، و در نهایت شهادت برخی از زائران در ساعات اولیه انجامید.

تا ساعت 10 صبح ، بسیاری از زائران از هوش رفته بودند ، برخی درگذشتند و هنوز هیچ اقدامی از سوی نیروهای نظامی و امدادی برای حل این مسئله مشاهده نمی شد. امدادگران داوطلب از کشورهای مختلف از جمله جمهوری اسلامی ایران ، بالاخره در ساعت 11 صبح با گذشتن از جمعیت متراکم توانستند خود را به قربانیان برسانند و برخی از مجروحان را نجات دهند. ساعت 12، گروهی از امدادگران سعودی به منطقه می رسند ، اما همچنان اعزام مجروحین به بیمارستان به کندی پیش می رود.

تعداد نیروهای پلیس تا ساعت 13 به تدریج افزایش می یابد و فضای منا امنیتی می شود. از ورود پزشکان و امدادگران داوطلب کشورها جلوگیری می شود. مجروحان زیادی همچنان روی زمین رها شده اند. مجروحان به همراه جانباختگان و گاه بدون امدادرسانی ، به کانتینرها منتقل می شوند. برخی از اجساد زائران ، تا ساعت 17 همچنان روی زمین رها شده اند.

واکنش رهبر انقلاب به کارشکنی عربستان در فاجعه منا

تعداد بالای شهدا و مجروحان بطور قابل توجهی حکایت از فاجعه بار بودن حادثه منا داشت. بر اساس گزارشات ، آمار های متعددی درباره شهدای این حادثه از 1112 تن (به نقل از آسوشیتدپرس) تا 7477 تن اعلام شده است ، اما آنچه که مسلم است حجاج ایرانی بیشترین آمار شهدا را با 464 نفر داشته اند.

بلافاصله پس از بروز حادثه ، ستاد بحران سازمان حج و زیارت جمهوری اسلامی ایران اقدام به امدادرسانی به مجروحان و شناسایی شهدا کرد ، اما این روند با کارشکنی و مسئولیت ناپذیری مسئولان سعودی مواجه شد. عدم پاسخگویی و عدم همکاری مسئولان سعودی ابعاد بحران را بیش از پیش کرد بطوری که همه راه های میدانی (مدیریت در صحنه) ، سیاسی و دیپلماتیک برای حل بحران به نتیجه نمی رسید. رها کردن اجساد شهدا ، عدم اطلاع رسانی دقیق ، جمع آوری دسته جمعی پیکر حجاج و بی احترامی به آن ها ، عدم همکاری در شناسایی شهدا و از سوی دیگر بلاتکلیفی و چشم انتظاری سایر حجاج و خانواده شهدا در داخل ایران تنها بخشی از مشکلات پیش روی دست اندرکاران حج بود.

بدین ترتیب حل این مسئله تبدیل به معادله پیچیده ای شد که روند مدیریت فاجعه را مختل کرد. اما در این میان موضع گیری هوشمندانه و مقتدرانه رهبر معظم انقلاب اسلامی راهگشا شد بطوری که در کمتر از ساعتی روند رسیدگی به امور مربوط به شهدا و سایر کار ها به سرعت پیش رفت.  

رهبر انقلاب اسلامی در بخشی از بیانات خود در دانشگاه علوم دریایی امام خمینی در نوشهر در 8 مهر ماه 94 فرمودند : «من در مورد علل این حادثه ، قضاوت پیش از موعد ندارم [ولی]حتماً بایستی از دنیای اسلام - از جمله از کشور ما- کسانی باشند ، بروند ، از نزدیک تحقیق کنند ، مشخّص کنند که علّت حادثه چه بوده؛ بحثی در آن نیست. بحث سر وظایفی است که درمقابل یک عدّه مجروح ، هر دولتی ، هر ملّتی ، هر پزشکی ، هر پرستاری ، هر انسان سالمِ معنوی و قلبی ای برعهده دارد؛ این ها را رعایت نکردند. در بیمارستان ، در کانتینر سرد ، در صحرا رعایت حال بیمار را نکردند ، رعایت حال انسانِ مستأصل را نکردند ، رعایت حال تشنه ها را نکردند. امروز هم در انتقال ابدان مطهّرشان به کشور مشکلاتی وجود دارد؛ مسئولین کشورمان دارند دنبال می کنند؛ فعّالیّت کردند ، کار کردند ، تلاش دارند می کنند؛ باید این کار ها و فعّالیّت ها ادامه پیدا بکند ولیکن مسئولین کشور عربستان به وظایفشان عمل نمی کنند بلکه در مواردی نقطه مقابل وظایف شان عمل می کنند ، موذیگری می کنند.»

ایشان در ادامه نهیب زدند : «اگر کشور ما و ملّت ما بخواهد در مقابل عناصر اذیّت کننده و موذی عکس العمل نشان بدهد ، اوضاع آن ها خوب نخواهد بود؛ ما تا حالا خویشتن داری کردیم. در قضایای متعدّدی خویشتن داری کردیم؛ دست ایران اسلامی از خیلی ها بازتر است ، توانایی های ما ، امکانات ما از خیلی ها بیشتر است؛ می دانند که اگر بخواهند هماوردی کنند با نظام جمهوری اسلامی ، در هیچ صحنه ای حریف نمی شوند. ما رعایت ادب اسلامی ، رعایت حرمت برادری در امّت اسلامی را نگه داشتیم؛ ما می توانیم عکس العمل نشان بدهیم. اگر بنا شد عکس العمل نشان بدهیم ، عکس العمل های ما خشن هم خواهد بود ، سخت هم خواهد بود... امروز ده ها هزار نفر از عزیزان ما هنوز در مکّه و مدینه ، در مناسک حجّند؛ اندک بی احترامیِ به اینها ، عکس العمل ایجاد خواهد کرد؛ عمل نکردن به وظایفشان نسبت به ابدان مطهّر جانباختگان عزیز ما در حج ، عکس العمل ایجاد خواهد کرد؛ مراقب باشند به وظایفشان عمل کنند...»

این موضع صریح مقام معظم رهبری ، تاثیر بسزایی در تغییر رفتار سران سعودی داشت. سعید اوحدی رئیس وقت سازمان حج و زیارت خاطره خود در این زمینه را اینگونه نقل می کند : «یکی از مهمترین عواملی که ایران توانست پیکر مطهر شهدای خود را بازگرداند سخنان و فرمایشات مقام معظم رهبری بود چنانچه به فرموده ایشان تنها صدای رسایی که در عربستان در مقابل این ظلم بلند شد صدای ایران بود. تا زمان سخنرانی مقام معظم رهبری ، 118 پیکر از شهدای خود را شناسایی کرده بودیم ، اما عربستان به هیچ وجه اجازه انتقال پیکر ها را نمی داد.»

به گفته اقای اوحدی : «نخستین جلسه هیئت ایرانی به ریاست وزیر بهداشت با هئیت عربستانی دقیقا همزمان با سخنرانی رهبر انقلاب در خصوص فاجعه غم بار منا برگزار شد و در ابتدای جلسه رفتار هیئت عربستانی بسیار زننده بود. حتی اعلام کردند که رئیس هیئت عربستانی جلسه دیگری در ریاض دارد و در جلسه با ما شرکت نمی کند. هیئت عربستانی در این جلسه ادعا می کرد که برای انتقال پیکر ها تابوت نداریم و پنج هزار قبر آماده کردیم تا پیکر ها دفن شود و در این زمینه به ما اجازه نمی داد. در همین حین پیامکی با این محتوا "می توانیم عکس العمل نشان دهیم و عکس العمل ما سخت و خشن خواهد بود" که سخنان رهبر معظم انقلاب بودبرای آقای قشقاوی معاون کنسولی وزارت خارجه آمد. تلفن همراه آقای قشقاوی بین اعضای هیئت ایرانی دست به دست چرخید و همه ما از آن اطلاع پیدا کردیم. در حالی که به این فکر بودیم که روند جلسه را چگونه ادامه دهیم ، ناگهان در باز شد و یک نفر برگه ای را به داخل آورد و رو به روی نماینده هیئت عربستانی گذاشت و چهره اعضای هیئت عربستانی با دیدن آن متعجب شد و رفتار آنان به سرعت تغییر کرد و ما هم متوجه شدیم فرمایشات رهبر معظم انقلاب به آنان رسیده است.»

اوحدی در ادامه می گوید : «در پایان جلسه هنگامی که هیئت ایرانی در حال خارج شدن بود نماینده عربستان به سرعت خود را به من رساند و گفت وزیر بهداشت عربستان با هواپیمای اختصاصی برای دیدار با شما به مکه خواهد آمد و این جلسه شب برگزار می شود. در جلسه ای که ساعت 8 شب برگزار شد ، عربستان اعلام کرد که تمام تمهیدات لازم برای انتقال پیکر های ایرانیان فراهم است و در ساعت یک بامداد گفتند که تشریفات قانونی برای ایرانیان لغو شده است...»

بدین ترتیب امکانات لازم برای شناسایی و انتقال پیکر حجاج شهید ایرانی و رسیدگی به مجروحان حادثه فراهم شد و در حالی که سعودی ها تعداد 70 نفر از شهدای ایرانی را بدون اجازه در مکه دفن کرده بودند ، تمام شهدای ایرانی شناسایی شدند و انتقال پیکر شهدا به ایران از روز دهم مهر ماه 97 آغاز شد و قریب به اتفاق اجساد در همان روز ها به کشور بازگشت. روز چهارشنبه 23 دی ماه آخرین شهدای ایرانی به کشور منتقل شدند در حالی که مسئولان سعودی اجساد حجاج سایر کشور ها را بدون اجازه و اطلاع خانواده و مسئولان آن ها در همان جا دفن کردند. پس از این فاجعه نیز جمهوری اسلامی ایران به پیگیری های سیاسی ، حقوقی و قضایی خود در این زمینه ادامه داد.

شهدای سرشناس فاجعه منا

در میان کشته شدگان فاجعه منا ، برخی از روحانیان و چهره های شناخته شده سیاسی ایران و دیگر کشور ها دیده می شود. غضنفر رکن آبادی ، سفیر پیشین ایران در بیروت ، محمدرحیم آقایی پور ، سفیر پیشین ایران در اسلونی ، احمد فهیما ، معاون اداره تشریفات وزارت خارجه ، مهدی صفری ، سفیر پیشین ایران در چین ، مرجان نازقلیچ ، فرماندار بندر ترکمن ، روحانیانی از جمله محمدصادق اخوان ، معاون مرکز شورای حل اختلاف قوه قضاییه ، سید حسین حسینی ، ارزیاب روحانیان بعثه آیت الله خامنه ای ، مسلم قلی پور گیلانی از اساتید حوزه علمیه قم ، و محمدرضا مویدی قمی ، عضو بعثه آیت الله حکیم و همچنین 5 تن از اعضای کاروان فعالان قرآنی ، از جمله قاری بین المللی محسن حاجی حسنی کارگر ، از این دست هستند.