تشخیص سرطان پروستات: از معاینه و آزمایش خون تا نمونه برداری

تشخیص سرطان پروستات معمولاً با معاینه فیزیکی و آزمایش خون PSA (آنتی ژن اختصاصی پروستات) آغاز می شود. PSA بالا می تواند نشانه مشکل پروستات (از جمله سرطان) باشد ، اما قطعی نیست. در صورت مشکوک بودن نتایج ، تصویربرداری (سونوگرافی ، MRI) و در نهایت نمونه برداری (بیوپسی) از پروستات برای تایید وجود سرطان انجام می شود. نمونه برداری تنها راه قطعی تشخیص است. در نمونه برداری ، بافت پروستات زیر میکروسکوپ بررسی شده و "نمره گلیسون" و "گروه درجه بندی" برای تعیین میزان تهاجمی بودن سرطان تعیین می شود. غربالگری سرطان پروستات (آزمایش PSA و معاینه) برای مردان بالای 50 سال (یا زودتر در صورت داشتن عوامل خطر) توصیه می شود. آزمایش های بیومارکر نیز به تشخیص و درمان کمک می کنند.

تشخیص سرطان پروستات

تشخیص سرطان پروستات اغلب با یک معاینه و آزمایش خون ساده شروع می شود. این آزمایش ها ممکن است به عنوان بخشی از غربالگری سرطان پروستات انجام شوند ، حتی اگر هیچ علامتی نداشته باشید. یا اگر علائمی از سرطان پروستات دارید ، پزشک ممکن است این تست ها را تجویز کند.

مراحل اولیه تشخیص :

1. معاینه : پزشک شما ممکن است معاینه فیزیکی انجام دهد و سوالاتی در مورد سابقه پزشکی شما و علائمی که دارید بپرسد.
2. آزمایش خون (PSA) : این آزمایش سطح PSA (آنتی ژن اختصاصی پروستات) را در خون شما اندازه گیری می کند. PSA پروتئینی است که توسط پروستات تولید می شود و افزایش سطح آن می تواند نشانه ای از مشکل در پروستات (از جمله سرطان) باشد. اما توجه کنید که PSA بالا همیشه به معنی سرطان نیست!

اگر نگران کننده بود چه؟

اگر نتایج این آزمایش های اولیه نگران کننده باشند ، پزشک ممکن است آزمایش های تصویربرداری را تجویز کند. این آزمایش ها تصاویری از پروستات تهیه می کنند تا نشانه های سرطان را جستجو کنند.

آزمایش های تصویربرداری (در صورت نیاز) :

• سونوگرافی (Ultrasound) : در این روش از امواج صوتی برای ایجاد تصویر پروستات استفاده می شود.
• ام آر آی (MRI) : این روش تصویربرداری دقیق تری از پروستات ارائه می دهد و می تواند به تشخیص تومورهای کوچک تر کمک کند.

تشخیص قطعی : نمونه برداری (بیوپسی)

برای اینکه مطمئن شویم که آیا سرطان پروستات دارید یا خیر ، ممکن است نیاز به نمونه برداری از سلول های پروستات باشد. در این روش ، تکه های کوچکی از بافت پروستات برداشته شده و در آزمایشگاه بررسی می شوند تا وجود سلول های سرطانی تایید شود.

در ادامه بصورت مفصل این موارد را بررسی میکنیم.

غربالگری سرطان پروستات

آزمایش های غربالگری سرطان پروستات برای شناسایی این بیماری در افرادی انجام می شود که هیچ علائمی ندارند. این آزمایش ها معمولاً شامل آزمایش خون برای اندازه گیری آنتی ژن اختصاصی پروستات (PSA) و معاینه دیجیتال رکتال (DRE) هستند.

بیشتر متخصصان توصیه می کنند که در حدود سن 50 سالگی با پزشک خود درباره غربالگری سرطان پروستات مشورت کنید. شما می توانید با کمک پزشک تصمیم بگیرید که آیا این غربالگری برای شما مناسب است یا خیر. اگر فردی سیاه پوست هستید ، سابقه خانوادگی سرطان پروستات دارید یا سایر عوامل خطرزا در شما وجود دارد ، ممکن است لازم باشد این گفتگو را زودتر آغاز کنید.

معاینه دیجیتال رکتال (DRE)

معاینه دیجیتال رکتال به پزشک این امکان را می دهد که پروستات را بررسی کند. این آزمایش گاهی به عنوان بخشی از غربالگری سرطان پروستات انجام می شود. همچنین اگر علائم شما پزشک را به این نتیجه برساند که ممکن است مشکل پروستات داشته باشید ، ممکن است این معاینه توصیه شود.

در این روش ، پزشک با انگشت پوشیده شده از دستکش و روان کننده ، مقعد را بررسی می کند. پروستات در نزدیکی راست روده قرار دارد ، و پزشک می تواند با لمس آن ، هرگونه تغییر غیرعادی در بافت ، شکل یا اندازه غده را تشخیص دهد.

آزمایش آنتی ژن اختصاصی پروستات (PSA)

آزمایش PSA یک آزمایش خون است که میزان آنتی ژن اختصاصی پروستات را در خون اندازه گیری می کند. این ماده که به اختصار PSA نامیده می شود ، توسط سلول های پروستات تولید می شود و مقدار کمی از آن در خون جریان دارد. آزمایش PSA این ماده را در نمونه خون تشخیص می دهد.

مقدار بالای PSA در خون می تواند نشانه ای از سرطان پروستات باشد. اما عوامل دیگری مانند عفونت پروستات یا بزرگ شدن آن نیز می توانند باعث افزایش سطح PSA شوند. اگر آزمایش PSA سطح بالایی از این ماده را نشان دهد ، معمولاً آزمایش مجدداً تکرار می شود. پزشک ممکن است توصیه کند که چند هفته بعد دوباره آزمایش انجام شود تا مشخص شود آیا سطح PSA کاهش می یابد یا خیر. اگر سطح PSA همچنان بالا باشد ، ممکن است برای بررسی بیشتر نیاز به تصویربرداری یا نمونه برداری از پروستات باشد.

آزمایش PSA معمولاً برای غربالگری سرطان پروستات استفاده می شود ، اما اگر علائمی از این بیماری داشته باشید نیز ممکن است انجام آن توصیه شود. نتایج این آزمایش می تواند به پزشک در تشخیص و تصمیم گیری کمک کند.

سونوگرافی پروستات

سونوگرافی یک روش تصویربرداری است که با استفاده از امواج صوتی ، تصاویری از داخل بدن ایجاد می کند. سونوگرافی پروستات برای گرفتن تصاویر از این غده انجام می شود و اگر پزشک در معاینه دیجیتال رکتال مورد مشکوکی پیدا کند ، ممکن است این آزمایش را پیشنهاد دهد.

برای انجام سونوگرافی پروستات ، پزشک یک پروب باریک را وارد مقعد می کند. این دستگاه با استفاده از امواج صوتی ، تصویری از پروستات ایجاد می کند. این روش ، سونوگرافی ترانس رکتال نامیده می شود.

تصویربرداری ام آر آی (MRI) از پروستات (MRI پروستات)

ام آر آی (MRI) یا تصویربرداری تشدید مغناطیسی ، با استفاده از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی ، تصاویر دقیقی از داخل بدن ایجاد می کند. MRI پروستات برای بررسی بخش های مشکوک در پروستات که ممکن است نشانه ای از سرطان باشند ، انجام می شود.

تصاویر MRI پروستات می توانند به تیم پزشکی کمک کنند تا تصمیم بگیرند که آیا نیاز به انجام نمونه برداری از بافت پروستات وجود دارد یا خیر. همچنین اگر MRI نواحی مشکوکی را شناسایی کند ، نمونه برداری می تواند به طور دقیق تر از همان نواحی انجام شود.

در حین MRI پروستات ، بیمار روی تختی دراز می کشد که وارد دستگاه MRI می شود. این دستگاه یک آهنربای بزرگ به شکل لوله است که با استفاده از میدان مغناطیسی ، امواج رادیویی و اتم های هیدروژن در بدن ، تصاویر مقطعی ایجاد می کند.

پزشکان از انواع مختلفی از MRI برای بررسی سرطان پروستات استفاده می کنند ، از جمله :

• MRI با ماده حاجب : در این روش ، برای وضوح بیشتر تصاویر ، یک ماده رنگی (کنتراست) به داخل رگ تزریق می شود.
• MRI با کویل اندورکتال : در این روش ، یک سیم باریک به نام کویل اندورکتال در مقعد قرار داده می شود تا تصاویر دقیق تری از پروستات به دست آید.
• MRI چند پارامتری (mpMRI) : این نوع MRI اطلاعات بیشتری درباره بافت پروستات ارائه می دهد و به تشخیص تفاوت بین بافت سالم و سرطان پروستات کمک می کند.

نمونه برداری از پروستات

نمونه برداری یک روش پزشکی برای برداشتن مقدار کمی از بافت بدن جهت آزمایش در آزمایشگاه است. نمونه برداری از پروستات شامل برداشتن بافت از این غده است. این تنها راه قطعی برای تشخیص سرطان پروستات است.

در این روش ، پزشک با استفاده از یک سوزن ، بخشی از بافت پروستات را برمی دارد. سوزن ممکن است از طریق پوست یا از راه مقعد وارد پروستات شود. نوع نمونه برداری مناسب برای شما توسط تیم پزشکی تعیین می شود.

انواع روش های نمونه برداری از پروستات

• نمونه برداری ترانس رکتال (از طریق مقعد) : در این روش ، سوزن از طریق دیواره مقعد وارد پروستات شده و نمونه ای از بافت آن برداشته می شود. این روش رایج ترین نوع نمونه برداری از پروستات است.

  در طی این فرآیند ، پزشک یک پروب باریک را وارد مقعد می کند. این پروب با استفاده از امواج صوتی ، تصویری از مقعد ایجاد کرده و همچنین سوزنی را در خود جای داده است. پزشک با استفاده از تصاویر سونوگرافی ، سوزن را هدایت کرده و از بخش های مختلف پروستات نمونه برداری می کند.

• نمونه برداری پرینه ای (از طریق پرینه) : در این روش ، سوزن از طریق پرینه (ناحیه بین بیضه ها و مقعد) وارد پروستات شده و نمونه ای از بافت آن برداشته می شود. این روش کمتر رایج است.

  در طی این فرآیند ، پزشک معمولاً از تصویربرداری مانند سونوگرافی برای هدایت سوزن استفاده می کند تا نمونه ای از قسمت های مختلف پروستات برداشته شود.

پس از نمونه برداری ، بافت های پروستات به آزمایشگاه فرستاده می شوند تا بررسی شود که آیا سلول های سرطانی در آن ها وجود دارد یا خیر.

عوارض نمونه برداری از پروستات :

• خطر خونریزی
• وجود خون در ادرار یا منی
• گاهی اوقات مشکل در دفع ادرار
• احتمال عفونت

عوارض جانبی بسته به نوع روش نمونه برداری متفاوت است. بهتر است از پزشک خود بپرسید که پس از انجام این آزمایش چه انتظاری می توانید داشته باشید.

نمره گلیسون و گروه درجه بندی سرطان پروستات

نمره گلیسون و گروه درجه بندی ، معیارهایی هستند که به پزشکان نشان می دهند که سرطان پروستات به آرامی رشد می کند یا سرعت رشد آن زیاد است. میزان رشد سرطان به عنوان "درجه سرطان" نیز شناخته می شود.

برای تعیین درجه سرطان ، آسیب شناسان (پزشکانی که در آزمایشگاه سلول ها را بررسی می کنند) نمونه های بافتی پروستات را بررسی می کنند. اگر سلول های سرطانی شباهت زیادی به سلول های سالم داشته باشند ، سرطان از نوع کم درجه (رشد آهسته) است. اما اگر سلول های سرطانی کاملاً متفاوت از سلول های سالم به نظر برسند ، سرطان از نوع پر درجه (رشد سریع) محسوب می شود.

سرطان پروستات در مقیاسی از 1 تا 5 درجه بندی می شود :

• درجه 1: سرطان کم درجه و رشد آن بسیار کند است.
• درجه 5: سرطان پر درجه و رشد آن بسیار سریع است.

برای محاسبه نمره گلیسون ، آسیب شناسان نمونه های مختلفی از پروستات را بررسی کرده و دو درجه ای که بیشترین فراوانی را دارند با هم جمع می کنند.

نمره گلیسون در محدوده 2 تا 10 قرار دارد :

• نمره 5 یا کمتر : سرطان محسوب نمی شود.
• نمره 6 تا 10: سرطان پروستات تأیید می شود.
• نمره 6: نشان دهنده سرطان با رشد کند است.
• نمره 10: نشان دهنده سرطان با رشد سریع است.

گروه های درجه بندی سرطان پروستات :

• گروه درجه 1: نمره گلیسون 6 یا کمتر است.
• گروه درجه 2: نمره گلیسون 7 است (بیشترین درجه 3 و دومین درجه 4 است).
• گروه درجه 3: نمره گلیسون 7 است (بیشترین درجه 4 و دومین درجه 3 است).
• گروه درجه 4: نمره گلیسون 8 است.
• گروه درجه 5: نمره گلیسون 9 یا 10 است.

این گروه بندی به پزشکان کمک می کند تا مرحله سرطان شما را تعیین کرده و بهترین برنامه درمانی را انتخاب کنند.

آزمایش های بیومارکر سرطان پروستات

بیومارکرها موادی هستند که در بدن قابل شناسایی هستند. آزمایش های بیومارکر به پزشکان کمک می کنند تا اطلاعات بیشتری درباره آنچه در داخل بدن و سلول های سرطانی اتفاق می افتد ، به دست آورند. آزمایش های بیومارکر سرطان پروستات به تشخیص ، پیش بینی پیشرفت بیماری و انتخاب روش درمان کمک می کنند.

برای تشخیص و درمان سرطان پروستات همین امروز می توانید با مطب دکتر احسان کرباسی متخصص رادیوتراپـی انکولوژی در تهران تماس بگیرید.

ehsankarbasi.ir