دلیل دیده نشدن خدا چیست؟

در این مطلب جدید در سال 1405 و سال 2026 ، شرط رویت مواجهت است یا در حکم آن مثل رویت در آئینه و خداوند در جهت واقع نشود و محیط به همه جهات است ، زیرا جهت از لوازم جسم است و جزء امکان.

چرا خدا را نمی بینیم؟

چون رویت از لوازم جسم است و خداوند از مجردات است و امکان رویت ندارد ، دیگر آنکه شرط رویت مواجهت است یا در حکم آن مثل رویت در آئینه و خداوند در جهت واقع نشود و محیط به همه جهات است ، زیرا جهت از لوازم جسم است و جزء امکان. دیگر آنکه در قرآن مجید خداوند خطاب به حضرت موسی می فرماید : «لن ترانی یا موسی» و «لن» از برای نفی ابدی است و دیگر آنکه خداوند ذات اقدس خود را مدح فرموده « لا یُدرکه الأبصار» و دیگر آنکه خداوند مذمت فرمود کسانی را که طلب رویت کردند ، بقوله تعالی« و قد سَألوا موسی اکبر من ذلک فقالوا ارنا الله جهرة فأخذتهم الصاعقة» و قوله تعالی « و قال الذین لا یرجون لقائنا لو لا أنزل علینا الملائکة او نری ربنا لقد استکبروا فی انفسهم و اعتَوا عُتوا کبیرا» پس این ادله پنجگانه بر بطلان رویت از عقل و سمع می باشد.

دلیل دیده نشدن خدا چیست؟

ما در سوره ابراهیم داریم که حضرت می فرمایند که من خدایانی راکه ناپدید می شوند را دوست ندارم و نمی پرستم. پس حالا ما و ایشان چگونه خدایی رامی پرستیم که او را نمی بینیم؟

در پاسخ به این سوال باید اولاً معنا و تفسیر دقیق آیه را مد نظر قرار داد و ثانیاً بحث رویت خداوند را از منابع معتبر موشکافانه بررسی خواهیم کرد.

1. معنا و تفسیر آیه :  

فَلَمَّا جَنَّ عَلَیْهِ اللَّیْلُ رَأی کَوْکَباً قالَ هذا رَبِّی فَلَمَّا أَفَلَ قالَ لا أُحِبُّ الآفِلین‏(انعام : 76) : حضرت ابراهیم علیه السلام در حالی که یقین استدلالی و فطری به یگانگی خدا داشت برای ابطال اعتقاد کسانی که به ربوبیت خورشید و ستارگان اعتقاد داشتند اینگونه عمل کرد؛«هنگامی که پرده تاریک شب جهان را در زیر پوشش خود قرار داد ، ستاره‏ای در برابر دیدگان او خودنمائی کرد ، ابراهیم صدا زد این خدای من است؟! اما به هنگامی که غروب کرد با قاطعیت تمام گفت : من هیچ گاه غروب‏کنندگان را دوست نمیدارم» و آنها را شایسته عبودیت و ربوبیت نمیدانم. 

در حقیقت این کار ابراهیم استدلالی است بر توحید خداوند اینگونه که پروردگار و مربی موجودات (آن چنان که از کلمه «ربّ» استفاده میشود) باید همیشه ارتباط نزدیک با مخلوقات خود داشته باشد ، لحظه‏ای نیز از آنها جدا نگردد ، بنابراین ، چگونه موجودی که غروب میکند و ساعت‏ها نور و برکت خود را برمیچیند و از بسیاری موجودات به کلی بیگانه میشود ، میتواند پروردگار و ربّ آنها بوده باشد؟!

ثانیاً موجودی که دارای غروب و طلوع است ، اسیر چنگال قوانین طبیعت است ، چیزی که خود محکوم این قوانین است چگونه میتواند حاکم بر آنها و مالک آنها بوده باشد؟

ثالثاً موجودی که دارای حرکت است ، حتماً موجود حادثی خواهد بود؛ زیرا همان طور که مشروحاً در فلسفه اثبات شده است ، حرکت همه جا دلیل بر حدوث است؛ زیرا حرکت ، خود ، یک نوع وجود حادث است و چیزی که در معرض حوادث است یعنی دارای حرکت است نمیتواند یک وجود ازلی و ابدی بوده باشد. 

روشن شد که منظور از آفلین غروب کردن خورشید و ستارگان بعد از طلوع آنها است و این مطلب دلیلی است بر ضعف و کوچکی آنها است. و اینگونه ناپدید شدن نمی تواند دلیلی بر عدم ربوبیت خداوند باشد که در قسمت دوم بحث به این مطلب می پردازیم. (تفسیر نمونه ، ج‏5، ص : 386 تا 390)

2. رویت خداوند :

اگر چه ، بعضی از شبه دانشمندان خرافی از بعضی آیات و روایات ، چنین استفاده کرده‏اند که : خدا را در این جهان یا جهان دیگر میتوان دید ، و ملاقات را به معنی ملاقات حسی تفسیر نموده‏اند.ولی بدیهی است : ملاقات حسی لازمه‏اش جسمیت ، و جسمیت لازمه‏اش محدود بودن ، نیازمند بودن و فنا پذیر بودن است ، و هر عاقلی میداند خداوند نمیتواند دارای چنین صفاتی باشد.

بنابراین ، بدون شک منظور از «ملاقات» یا «رویت» در آیات مختلف قرآن هنگامی که به خدا نسبت داده میشود ، ملاقات حسّی نیست بلکه ، شهود باطنی است.

یعنی انسان در قیامت چون آثار خدا را بیشتر و بهتر از هر زمان مشاهده میکند او را با چشم دل آشکارا میبیند ، و ایمان او نسبت به خدا یک ایمان شهودی میشود. (تفسیر نمونه ، ج‏12، ص : 612)

قرآن با صراحت میگوید : لا تُدْرِکُهُ الْأَبْصارُ ، هیچ چشمی خدا را نمیبیند» 

در خطبه اشباح این مسأله به وضوح بیان شده است ، آنجا که میفرماید :

«و الرّادع أناسیّ الابصار عن ان تناله أو تدرکه أو تبصره ، آن کس که‏ چشمها را از مشاهده ذات پاکش و رسیدن به او بازداشته است». در خطبه دیگری با بیان فصیح و رسایش میفرماید : «الحمد للّه الّذی لا تدرکه الشّواهد و لا تحویه المشاهد و لا تراه النّواظر و لا تحجبه السّواتر ، حمد و سپاس خدایی را سزاست که حواس ، او را درک نکند و مکانها وی را در بر نگیرد دیده‏ها او را نبیند و پوشش‏ها او را مستور نسازد». به علاوه این عقاید ، مخالف صریح حکم عقل است ، چرا که اگر خدا قابل مشاهده باشد به یقین دارای جسم و مکان و جهت خواهد بود و نتیجه آن محدودیّت و دستخوش تغییر بودن است و به این ترتیب از اوج واجب الوجود بودن سقوط میکند و در ردیف ممکنات در میآید. (پیام امام امیرالمومنین علیه‏السلام ، ج‏1، ص : 108)

اینکه میفرماید : چشم او را نمیبیند ، دلیلش روشن است؛ زیرا انسان با چشم ، رنگ‏ها و نورها را میبیند و به تَبَع آنها اجسام را ، و چون رنگ و نور از خواصّ جسم است و جسم دارای زمان و مکان و اجزاء است ، نتیجه آن ، نیازمند بودن و ممکن‏الوجود بودن است و خداوند برتر و بالاتر از آن است. هر چند جمعی از علمای اهل سنّت به خاطر بعضی از روایات- که یا سندش مخدوش است و یا دلالتش- معتقدند ، خداوند با همین چشم ظاهر در قیامت دیده میشود ، که این سخنی است بسیار زننده و شرک‏آلود؛ زیرا مفهومش آن است که : خداوند جسم باشد و زمان و مکان و جهت و رنگ داشته باشد و ما به پیروی از امامان اهل بیت علیهم السلام معتقدیم که محال است خداوند دیده شود ، نه در این جهان و نه در جهان دیگر؛ و دلائل عقلی که در بالا به گوشه‏ای از آن اشاره شد ، این حقیقت را ثابت کرده. و دلیل عقلی هم استثنا بردار نیست. (پیام امام امیرالمومنین علیه‏السلام ، ج‏3، ص : 487)

جالب این که : در روایات اهل بیت علیهم السلام شدیداً این عقیده خرافی نفی شده و با تعبیرات کوبنده‏ای از معتقدین آن انتقاد گردیده است از جمله این که : یکی از یاران معروف امام صادق علیه السلام به نام «هشام» میگوید : نزد امام صادق علیه السلام بودم که «معاویه بن وهب»- یکی دیگر از دوستان آن حضرت- وارد شده ، گفت : ای فرزند پیامبر صلی الله علیه و آله چه میگوئی در مورد خبری که درباره رسول خدا صلی الله علیه و آله وارد شده که او خداوند را دید؟

به چه صورت دید؟!

و همچنین در خبر دیگری که از آن حضرت نقل شده : مومنان در بهشت پروردگار خود را میبینند ، به چه شکل خواهند دید؟!

امام صادق علیه السلام تبسم (تلخی) کرده ، فرمود : ای معاویة بن وهب! چقدر زشت است که انسان هفتاد ، هشتاد سال عمر کند ، در ملک خدا زندگی نماید و نعمت او را بخورد ، اما او را درست نشناسد.

ای معاویه! پیامبر صلی الله علیه و آله هرگز خداوند را با این چشم مشاهده نکرد ، مشاهده بر دو گونه است : مشاهده با چشم دل و مشاهده با چشم ظاهر.

هر کس مشاهده با چشم دل را بگوید درست گفته و هر کس مشاهده با چشم ظاهر را بگوید دروغ گفته و به خدا و آیات او کافر شده است؛ زیرا پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «هر کس خدا را شبیه خلق بداند کافر است». (بحار الانوار ، جلد 4، صفحه 54، و جلد 36، صفحه 406- المیزان ، جلد 8، صفحه 255، انتشارات جامعه مدرسین قم).

و در روایت دیگری که در کتاب «توحید صدوق» از «اسماعیل بن فضل» نقل شده ، میگوید : از امام صادق علیه السلام پرسیدم : آیا خدا در قیامت دیده میشود؟

فرمود : منزّه است خداوند از چنین چیزی و بسیار منزّه است … إِنَّ الأَبْصارَ لا تُدْرِکُ إِلَّا ما لَهُ لَوْنٌ وَ کَیْفِیَّةٌ وَ اللَّهُ خالِقُ الأَلْوانِ وَ الْکَیْفِیَّاتِ :

«چشم‏ها جز چیزهائی را که رنگ و کیفیتی دارند نمیبینند ، در حالی که خداوند آفریننده رنگ‏ها و کیفیت‏ها است». (المیزان ، جلد 7، صفحات 310 و 311، انتشارت جامعه مدرسین قم‏)(تفسیر نمونه ، ج‏5، ص : 474)