انواع مرخصی در قانون کار از استحقاقی تا استعلاجی

در این مطلب جدید در سال 1405 و سال 2026 ، انواع مرخصی و انواع مرخصی در قانون کار و نحوه محاسبه 2.5 روز مرخصی و جدول مرخصی کارگران و ماده 66 قانون کار مرخصی و مرخصی ساعتی در ماه چقدر است و مرخصی ازدواج کارمندان و مرخصی استحقاقی و انواع مرخصی استعلاجی در نم نمک.

معرفی انواع مرخصی در قانون کار از استحقاقی تا استعلاجی

به گزارش نم نمک ، دریافت مرخصی یک حق قانونی برای کارگران و کارمندان است که در قانون پیش بینی شده و به آنها اجازه می دهد در روزهای غیرتعطیل و در شرایط ضروری بدون حضور در محل و به منظور انجام کار شخصی و پیش آمده از مرخصی استفاده کنند.

مرخصی انواع مختلفی دارد که از جمله آنها می توان به مرخصی استحقاقی ، استعلاجی ، ساعتی و بدون حقوق اشاره کرد. برابر قانون کار ، مرخصی به عنوان یکی از حقوق اساسی کارگران تعریف شده تا رفاه و حفظ سلامت آنها در محیط کار تضمین شود و در صورت نیاز از آن استفاده کنند.

مرخصی استحقاقی

مرخصی استحقاقی ، نوعی مرخصی با حقوق است که تمام کارگران و کارمندان بر اساس قانون به ازای هر سال کاری از آن برخوردار می شوند.این مرخصی سالانه 30 روز معادل یک ماه کاری به اضافه 4 روز جمعه است و هر کارگر به طور متوسط 2.5 روز مرخصی استحقاقی در هر ماه دریافت می کند.

مرخصی استعلاجی 

مرخصی استعلاجی ، نوعی مرخصی با حقوق است که به کارگر و کارمند اجازه می دهد در صورت بیماری و یا نیاز به درمان و مراقبت پزشکی آن را دریافت کند.این مرخصی به منظور حفظ سلامت فرد و اجازه استراحت و درمان برای بهبود بیماری در قوانین کار و تامین اجتماعی دیده شده است.

مرخصی شیردهی زنان (پاس شیر)

طبق ماده 78 قانون کار این مرخصی در ایران به مادران شیرده داده می شود و کارگران زن در طول دوران شیردهی ، حق دارند از مرخصی شیردهی استفاده کنند.این مرخصی به ازای هر 3 ساعت کار ، نیم ساعت مرخصی و استراحت شیردهی است و تا پایان دو سالگی کودک و تا زمانی که 24 ماهه می شود ادامه دارد.

مرخصی ازدواج و فوت

در قانون کار برای مرخصی فوت بستگان درجه یک و مرخصی ازدواج ، 3 روز مرخصی با حقوق در نظر گرفته شده است. این مرخصی ها جدا از مرخصی استحقاقی سالانه هستند و قابل انتقال به زمان دیگری نیستند.

طبق ماده 73 قانون کار ، در صورت فوت همسر ، پدر ، مادر و فرزند ، کارگر می تواند از 3 روز مرخصی با حقوق استفاده کند. این مرخصی برای شرکت در مراسم خاکسپاری و عزاداری و رسیدگی به امور مرتبط با فوت فرد متوفی در نظر گرفته شده و مستقل از مرخصی استحقاقی سالانه است و امتیاز آن را از بین نمی برد. 

طبق ماده 73 قانون کار کارگر می تواند در صورت ازدواج از 3 روز مرخصی با حقوق و دستمزد استفاده کند. این مرخصی جهت آماده سازی و انجام مراسم ازدواج و رسیدگی به امور شخصی مرتبط با آن در نظر گرفته شده و مستقل از مرخصی استحقاقی سالانه است.

مرخصی زایمان

مرخصی زایمان در ایران به مدت 9 ماه برای زنان شاغل تعیین شده است. در صورت تولد دوقلو یا چند قلو ، این مدت ممکن است به یک سال افزایش یابد. در طول این مدت ، زنان حق دریافت کمک هزینه بارداری و بیمه را دارند و سازمان تأمین اجتماعی موظف است این مدت را تحت پوشش بیمه ای قرار دهد.

بر اساس ماده 17 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت ، مدت مرخصی زایمان با پرداخت تمام حقوق و فوق العاده های مرتبط به 9 ماه تمام افزایش یافته است. در صورت درخواست مادر تا 2 ماه از این مرخصی در ماه های پایانی بارداری قابل استفاده است و مرخصی مذکور برای تولد فرزندان دوقلو و بیشتر 12 ماه پیش بینی شده است.

مردانی که همسرشان شاغل هستند در زمان زایمان همسرشان می توانند از مرخصی زایمان استفاده کنند. مدت این مرخصی دو هفته است و برای شاغلان بخش خصوصی نیز قابل اعمال است.این مرخصی در قانون اصلاح قوانین تنظیم خانواده و جمعیت مصوب 1392 پیش بینی شده است. 

مرخصی حج

مرخصی حج واجب تمتع ، یک مرخصی با حقوق است که در اختیار کارگران و کارمندان مشمول قانون کار به منظور ادای فریضه حج تمتع (حج واجب) قرار می گیرد. این مرخصی یک ماهه و 30 روزه است و افراد می توانند از یک ماه مرخصی استحقاقی یا مرخصی بدون حقوق برای انجام فریضه حج واجب استفاده کند.اگر کارگر ذخیره مرخصی استحقاقی لازم را نداشته باشد ، می تواند از 30 روز مرخصی بدون حقوق استفاده کند.این مرخصی تنها یک بار در طول مدت خدمت فرد قابل استفاده است و در طول مدت مرخصی استحقاقی ، حقوق فرد پرداخت می شود.

 مرخصی بدون حقوق

کارگر و کارفرما می توانند با توافق یکدیگر نحوه استفاده از مرخصی بدون حقوق را تعیین کنند.مدت این مرخصی و شرایط برگشت به کار پس از استفاده از مرخصی بدون حقوق ، باید در قرارداد کار بین کارگر و کارفرما مشخص شود.

مرخصی کارگران مشاغل سخت و زیان آور

در مشاغل سخت و زیان آور ، مرخصی استحقاقی سالانه 5 هفته معادل 30 روز است. ماده 65 قانون کار به صراحت مرخصی سالانه کارگران شاغل در مشاغل سخت و زیان آور را 5 هفته اغلام کرده است.این مرخصی بیشتر از مخرصی استحقاقی در مشاغل عادی است و به کارگران مشاغل سخت و زیان آور کمک می کند تا برای بازیابی انرژی و بهبود وضعیت جسمی و روحی خود زمان بیشتری داشته باشند. 

 مرخصی های استفاده نشده

در ایران ، حق مرخصی های استفاده نشده و مانده کارکنان تحت شرایط خاصی قابل پرداخت و یا انتقال به سال آینده است. در صورت عدم استفاده از مرخصی استحقاقی ، افراد می توانند مرخصی های استفاده نشده خود را ذخیره و از آنها برای سالهای بعد استفاده کنند. مابقی مرخصی های استفاده نشده به صورت ریالی و در قالب بازخرید مرخصی در پایان سال قابل دریافت است.

مرخصی بین تعطیلی

برای روزهای بین تعطیلی ، مرخصی خاصی وجود ندارد و در قانون کار چیزی برای این حالت پیش بینی نشده است اما افراد می توانند از مرخصی استحقاقی برای عدم حضور در کار و در روزهای بین تعطیلی استفاده کنند.

مرخصی ساعتی

مرخصی ساعتی ، بخشی از مرخصی استحقاقی است که کارمندان می توانند برای انجام کارهای ضروری در ساعات اداری ، با موافقت کارفرما از آن استفاده کنند. این نوع مرخصی از میزان مرخصی استحقاقی کسر می شود و در صورتی که به 8 ساعت برسد ، یک روز مرخصی محسوب می شود. 

مرخصی ساعتی ، استفاده از بخش کوچکی از مرخصی استحقاقی برای انجام کارهای ضروری یا اداری است که نیازمند حضور در خارج از محیط کار است.برابر ماده 70 قانون کار ، مرخصی کمتر از یک روز کار جزو مرخصی استحقاقی به شمار می رود.

برخی نکات مهم در خصوص دریافت مرخصی

زمان و مدت استفاده از مرخصی استحقاقی و بدون حقوق ، باید به تایید کارفرما برسد. 

کارگران مشاغل سخت و زیان آور از مزایای بیشتری در زمینه مرخصی برخوردار هستند. 

در صورت عدم توافق کارگر و کارفرما در مورد زمان مرخصی ، نظر اداره کار لازم الاجراست. 

در صورت بازنشستگی ، از کار افتادگی کلی ، تعطیلی کارگاه یا فوت کارگر ، مطالبات بابت مرخصی های استفاده نشده به کارگر یا ورثه پرداخت می شود. 

در قانون کار ، پیش بینی مرخصی برای روزهای جمعه و تعطیلات رسمی وجود دارد و کارگران کارمزد برای این روزها دریافت می کنند. 

به گزارش نم نمک ، گرفتن مرخصی یکی از دغدغه های اصلی کارگران و کارمندان به شمار می رود که جهت رسیدگی به امور شخصی یا نیاز ضروری و دلایلی همچون بیماری به آنها اعطا می شود. مرخصی با هدف حفظ سلامت جسمی و روانی ، ایجاد تعادل بین زندگی کاری و شخصی و همچنین رسیدگی به امور شخصی و خانوادگی به افراد داده می شود که نه تنها در قوانین ایران بلکه در سایر کشورها نیز مورد تاکید قرار گرفته است.