ضرب المثل کس نگوید که دوغ من ترش است

در این مطلب جدید در سال 1405 و سال 2026 ، ضرب المثل کس نگوید که دوغ من ترش است در توجه دادن اشخاص به خطاهای خود و کنار گذاشتن تعصبات بی جا و نکوهش خودستایی و عجب به کار می رود.

زمینه پیدایش

یکی از طلاب علوم دینی از «ابن جوزی» ، واعظ شهیر بغدادی پرسید : «عالم تر از شما در میان طبقه وعاظ کیست؟» گفت : «کسی نیست.» طلبه پرسید : «چطور؟» ابن جوزی به عربی پاسخی داد که ترجمه آن به فارسی این است : «کس نگوید که دوغ من ترش است» و از آن پس گفته او مثل شد.(1)

پیامها

هر کس خود را به کمال پندارد و فرزند خود را به جمال ، متوجه عیب های خود نمی شود.

حب ذات در انسان مانع از دیدن عیب های خویش می شود.

کاربرد : در توجه دادن اشخاص به خطاهای خود و کنار گذاشتن تعصبات بی جا و نکوهش خودستایی و عجب به کار می رود.

ضرب المثل های هم مضمون

تعریف خود کردن ، پنبه ساییدن است.

خودستایی جان من برهان نادانی بُوَد.

خود ، عبیر بگوید چه حاجت عطار.

دارد هزار دُر صدف و دم نمی زند.

در عیب خویش ننگرد آن کس که خود ستاست.

مشک آن است که خود ببوید ، نه آنکه عطار بگوید.(2)

اشعار هم مضمون

اگر مُشک خالص تو داری مگوی * که ناچار مشهور گردد به بوی مگو مدح خود و عیب دگر کس * وگر گوید کسی گو زین سخن بس(3) (ناصرخسرو)

ریشه های قرآنی حدیثی

قرآن کریم : «فَلَا تُزَکُوا أَنفُسَکُم هُوَ أَعلَمُ بِمَنِ اتَقَی؛ خودستایی نکنید که خدا ، پرهیزکاران را بهتر می شناسد». (نجم : 32)

رسول خدا(صلی الله علیه وآله) : «اِنَهُ یُکسَرهُ لِلعَبدِ اَن یُزَکی نَفسَهُ؛ برای بنده خوب نیست که خود را بستاید».(4)

پی نوشت ها :

1. حسن ذوالفقاری ، داستان های امثال ، تهران ، مازیار ، 1385، چ 2، ص 705.

2. غلامرضا حیدری ابهری ، حکمت نامه پارسیان ، قم ، نشر جمال ، 1385، چ 1، ص 629.

3. همان.

4. شیخ صدوق ، امالی صدوق ، بیروت ، موسسه اعلمی ، 1400 هـ.ق ، چ 5، ص 181.

منبع مقاله : مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما