بیوگرافی عبدالمجید ارفعی مترجم منشور کوروش و همسرش

در ادامه با بیوگرفی کامل عبدالمجید ارفعی پژوهشگر و متخصص زبان های باستانی و مترجم منشور کوروش به همراه عک با همسر و فرزندانش با شما در نم نمک خواهیم بود.

زندگینامه عبدالمجید ارفعی و همسرش(Abdolmajid Arfaei)

عبدالمجید ارفعی متولد 9 شهریورِ 1318 در بندرعباس پژوهشگر و متخصص زبان های باستانی اکدی و ایلامی ، ایلام شناس و از آخرین بازماندگان مترجم خط میخی ایلامی در جهان و از مهم ترین کتیبه خوانان ایرانی بود که 6 اسفند 1404 درگذشت.

برخی از لوح های گلی تخت جمشید با تلاش وی ترجمه شده است. اضافه بر این وی از دانش وسیعی درباره تاریخ و فرهنگ میان رودان (بین النهرین) باستان برخوردار است.

مترجم استوانه کوروش بزرگ

عبدالمجید ارفعی نخستین مترجم استوانه کوروش بزرگ از زبان اصلی (بابلیِ نو) به فارسی است. او در سال 1394 جایزه سرو ایرانی ، در زمینه میراث فرهنگی را به عنوان یک عمر کوشش فرهنگی دریافت کرد.

خانواده و اصالت

عبدالمجید ارفعی در گنوی بندرعباس به دنیا آمد. پدرش میرعبدالله ارفعی و اصالتاً اهل اوز از توابع استان فارس بود. او دوران دبستان را در مدارس بندرعباس و یزد به اتمام رساند و در سال 1328 به همراه خانواده به تهران آمد و در مدرسه منوچهری و البرز به تحصیل پرداخت و با بهرام بیضایی هم درس شد.

عکس نوجوانی عبدالمجید ارفعی

نشان خورشید یونسکو

در پنجمین مراسم تماشای خورشید که توسط کمیسیون ملی یونسکو ایران ، با مشارکت موزه ملی ایران در خردادماه 1401 برگزار شد ، نشان خورشید یونسکو به همراه نشان ایکوم (کمیته موزه ها در ایران) به وی اهدا شد.

شروع فعالیت

پس از پایان دوره دبیرستان و تا پیش از ورود به دانشگاه در سال های 1332 در کتابخانه ملی با نوشته های ابراهیم پورداوود آشنا شد. در همان زمان از استاد متینی معلم ادبیاتش ، الفبای فارسی باستان را آموخت و در همان سال ها زبان پهلوی را نیز از روی کتاب کارنامه اردشیر بابکان محمدجواد مشکور آموخت. برای آموزش زبان اوستایی گات های پورداوود را سرمشق قرار داد و آن را نیز آموخت.

مهاجرت به آمریکا

پس از اخذ دانشنامه کارشناسی زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران ، در مهرماه سال 1344 به آمریکا رفت. بنا بر پیشنهاد و توصیه پرویز ناتل خانلری و استقبال استاد پورداوود دو سال به آموزش مقدمات اکدی پرداخت و پس از آن به موسسه خاورشناسی دانشگاه شیکاگو رفت و تا هشت سال زیر نظر ریچارد هلک ، از مشهورترین استادان خط و زبان ایلامی ، به یادگیری زبان ایلامی و اکدی مشغول شد. در همان زمان با گل نوشته های ایلامی و کتیبه های تخت جمشید که به امانت نزد دانشگاه شیکاگو بود و ریچارد هلک در حال بررسی ، خواندن و ترجمه آنها بوده است ، آشنا شد. هلک در آن دوران هر شب چند کتیبه خوانده شده را به ارفعی می داد تا او از روی متن ترجمه شده ، کتیبه ها را بخواند. پس از مدتی هلک کتیبه های خوانده نشده را هم به ارفعی می داد. این تجربه بعدها به ارفعی در نوشتن کتاب «گل نوشته های باروی تخت جمشید» کمک می کند. عبدالمجید ارفعی اولین ایرانی است که در این رشته تحصیل کرد. همچنین او تنها متخصصی است که می تواند بقیه آن کتیبه ها را بخواند و آنها را ترجمه کند.

دکتری و بازگشت به ایران

ارفعی در تیر ماه 1353 خورشیدی از رساله دکتری خود با عنوان «زمینه های جغرافیایی فارس براساس گل نوشته های تخت جمشید» دفاع کرد و با مدرک دکتری به تهران بازگشت. سپس نزد پرویز ناتل خانلری رفت و در فرهنگستان ادب و هنر ایران به همکاری پرداخت.

عبدالمجید ارفعی و همسرش ماه سیما فاتحی

زندگی شخصی

• همسر : ماه سیما فاتحی
• فرزندان : آرش ارفعی ، سورنا ارفعی ، چیستاسریرا ارفعی
• والدین : میرعبدالله ارفعی
• خویشاوندان : حسام الدین ارفعی (برادر)

عبدالمجید ارفعی و همسرش ماه سیما فاتحی

عبدالمجید ارفعی و پسرش سورنا

فعالیت ها

نتیجه همکاری عبدالمجید ارفعی با خانلری در بین سال های 1354 تا 1357 خورشیدی ، گردآوری گنجینه بی شماری از مجلات ، مقالات و کتاب های گوناگون درباره تاریخ ایران و جهان و گل نوشته ها و خط های خوانده شده است که در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی نگهداری می شود. ارزش دلاری این کتابخانه در زمان خرید بین 3 تا 4 میلیون دلار بوده که امروز ارزشی به مراتب بالاتر دارد.

تالار کتیبه ها در موزه ملی ایران بین سال های 1377 تا 1382 توسط او و شاهرخ رزمجو ساخته و آماده شد. گفته می شود او و دانشجویانش حتی قفسه های این تالار را خودشان نصب کردند. چون خرید کتاب در آن زمان دشوار بود و این تالار نیز کتابی در اختیار نداشت ، برای تأمین کتاب ، ارفعی به پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی مراجعه کرد تا از کتاب هایی را که بیست سال پیش خودش سفارش داده بود فتوکپی تهیه کند.

بسیاری از لوح های گلی تخت جمشید و متن های حقوقی بین النهرین از روی کتیبه های تاریخی با تلاش ارفعی ترجمه شده است. این الواح شهرتی جهانی دارد و به شناخت اوضاع اقتصادی و اجتماعی ایران عصر هخامنشیان کمک زیادی کرده است.

عبدالمجید ارفعی سابقه همکاری با بنیاد پژوهشی پارسه و پاسارگاد و بنیاد پژوهشی شوش را در کارنامه خود دارد. همکاری او با بنیاد پژوهشی پارسه پاسارگاد ، منجر به خوانده شدن کتیبه های خزانه تخت جمشید شد که در موزه همان جا نگهداری می شد.

او نخستین ترجمه فارسی فرمان کوروش بزرگ (منشور کورش) را از روی مولاژی از اصل منشور ، همراه با نسخه برداری جدید انجام داد.

عبدالمجید ارفعی به همراه جعفری دهقی از استادان دانشگاه تهران در حال تحقیق و بررسی ترجمه دو کتیبه از بیستون است. بخش زبان ایلامی و بابلی (اکدی) این متن ها به عهده ارفعی است. حرف نویسی ، آوانویسی ، نگارش واژه نامه و همچنین بازنویسی متن ها به خط میخی و ترجمه آنها به فارسی کار مشترکی است که آنها در این پروژه بر عهده دارند.

گل نبشته های باروی تخت جمشید

کتاب گل نبشته های باروی تخت جمشید پژوهشی است بر روی صد و پنجاه گل نبشته ای که موسسه شرقی دانشگاه شیکاگو در سال 1327 خورشیدی به ایران پس فرستاد. علاوه بر این مقدار تعدادی از گل نبشته هایی که در بخش تاریخی موزه ملی ایران نگهداری می شوند و گل نبشته منفرد دیگری از باروی تخت جمشید برای نخستین بار بازخوانی و به همراه تصاویرشان منتشر شدند.

این گل نبشته ها اسناد اداری و مالی هستند بین سال های سیزدهم (509 پ. م) تا بیست و هشتم (494 پ. م) پادشاهی داریوش بزرگ ، که در آن ها به حمل و نقل کالا ، دریافت ، جابه جایی ، ذخیره و پرداخت کالا در ازای حقوق کارگزاران ، مسافران و کارگران دولتی در ایالت پارس اشاره شده است.

این کتاب در هشتمین دوره جایزه کتاب فصل ویژه آثار منتشره در زمستان سال 1387 در حوزه زبان و در بخش زبان های باستانی به عنوان کتاب برتر شناخته شد.

درگذشت

عبدالمجید ارفعی ، نخستین مترجم منشور کورش ، چهارشنبه 6 اسفند 1404 در سن 86 سالگی بر اثر بیماری ریوی درگذشت. 

آثار

• کتاب فرمان کوروش بزرگ ، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ، 1389 خورشیدی ، شابک 978-964-7015-92-8
• گل نبشته های باروی تخت جمشید ، عبدالمجید ارفعی ، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ، 1387 خورشیدی ، شابک
• فرهنگ ، عبدالمجید ارفعی ، مهدی مداینی ، وزارت فرهنگ و آموزش عالی ، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی ، 1369
• ترجمه متن های حقوقی بین النهرین از روی کتیبه ها